Өңгесі жоқ көңгесі,
Өлең айтар жеңгесі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — үйдің іші жұпыны, өзгеше сәні жоқ болса да, жеңгесі өлең айтып, көңіл көтеретін, сөзге шебер адам дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — адамның байлығы мен салтанаты емес, мінезі мен өнері, әсіресе әзіл-қалжыңы мен тапқырлығы үйдің берекесін арттырады. Жеңгенің өнері бар жерде көңіл де сергек, орта да жылы болады.
Образдар мен теңеулер
«Өңгесі жоқ көңгесі» деген тіркес қарапайым, сән-салтанаты аз, жұпыны үйді бейнелейді. Ал «өлең айтар жеңгесі» — сол үйдің ең үлкен сәні сыртқы көрініс емес, ішкі жылылық екенін көрсетеді. Мұндағы жеңгe — тек отбасы мүшесі емес, ел ішіндегі әңгімені келістіретін, сөз тапқыш, ортаны ұйыстыратын адам бейнесі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгін де адамдардың ортаны көңілді, жайлы ететін қасиетін бағалағанда қолданады. Мысалы, шағын, қарапайым шаңыраққа барсаңыз да, үй иесі не жеңгесі әзіл айтып, ән салып, қонақты риза етсе, сол үйдің берекесі сезіледі. Яғни, сән емес, сыйластық пен өнер — нағыз жылылықтың белгісі.
Óleń aıtar jeńgesi.