Күнің тұман болсын,
Ауруың тұмау болсын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуге шын жамандық тілемей, зияны аз, жеңіл қиындық тілеп тұрған ишаралы сөз. Тура мағынасында «күнің тұман болсын» — күнің бұлдыр, ашық болмай тұрсын дегендей көрінгенімен, астарында үлкен апат емес, өткінші күңгірт күй ғана меңзеледі. «Ауруың тұмау болсын» дегені де — ауыр дерт емес, жеңіл сырқат болсын деген мағына. Яғни, айтушы қарсылық білдіргенде не қалжың аралас ренішін жеткізгенде, шектен шықпайтын, «жамандықтың өзі жеңілі болсын» деген ой айтады.
Образдар мен теңеулер
«Тұман» — өмірдің бұлыңғыр, түсініксіз, жайсыз кезеңін бейнелейтін образ. «Тұмау» — адамды қатты қинамайтын, тез өтетін дерттің символы. Халық бұл жерде ауыр сынақты емес, жеңіл қолайсыздықты ғана елестетеді. Сол арқылы сөздің жұмсақ, әжуалы, бірақ өткір реңкін күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне қалжың ретінде немесе ренішті қатты ушықтырмай айту үшін қолданылады. Мысалы, досың уәдесін кешіктірсе, «Күнің тұман болсын, ауруың тұмау болсын» деп әзілдеп айтуға болады. Бұл — ашуды ауыр сөзге айналдырмай, жеңіл мысқылмен жеткізудің бір үлгісі.
Aýrýyń tumaý bolsyn.