Аузында әзілі жоқтың,
Қолында шоқпары болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі бір тепе-теңдікті ескертеді: ауызда әзіл, сөзге жеңілдік, орнымен қалжың айту болса, кісі жұмсақ, көпшілікке жақын көрінеді. Ал әзіл-қалжыңы жоқ, қабағы қатулы, тұйық адам көбіне ашуға да, қаталдыққа да бейім болып келеді деген астар бар. Яғни мақал тура мағынасында «қалжыңы жоқ адамның қолында шоқпар болуы мүмкін» десе, астарлы мағынасы — сөзге жоқ, көңілі салқын, мінезі дөрекі адам күшке сүйенуі ықтимал деген ойды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыздағы әзіл» — адамды жақындататын, ашуды басатын, қарым-қатынасты жұмсартатын қасиет. Ал «шоқпар» — дөрекілік, күш көрсету, қаталдықтың бейнесі. Халық әзілді тек күлкі үшін емес, адамды сабырға, сыйластыққа жетелейтін құрал деп таныған. Сондықтан әзілдің жоқтығы кейде рухани жұтаңдықты, ішкі қатулықты ишаралайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адаммен тіл табысудың маңызын көрсетеді. Мысалы, жұмыста әріптестеріне үнемі қабағы қатулы, қалжыңды түсінбейтін адам ұжымға ауыр тиеді, ал орынды әзіл айтып, жылы сөйлейтін адам ортада сыйлы болады.
Qolynda shoqpary bolar.