Гүлсіз болса, жер мұңды,
Күлкісіз болса, ел мұңды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге гүл біткенде ол көркейіп, жайнап шығады; ал гүл болмаса, өңі солғын тартып, көңілсіз көрінеді. Астарлы мағынасы — елдің де көркі, жылуы, жан дүниесінің сәні адамдардың қуанышы мен шат күлкісіне байланысты. Күлкі жоқ жерде орта сұрықсыз, салқын, жабырқау болады. Яғни, табиғатқа гүл қандай қажет болса, қоғамға да көңілділік, мейірім, жарасым сондай қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы гүл — әсемдік, тіршілік нышаны, үміт пен жаңарудың белгісі. Жер мұңды дегені — табиғаттың өңсіз, нәрсіз күйін бейнелейді. Ал күлкі — адам көңілінің жарығы, татулық пен қуаныштың көрінісі. Ел мұңды деуі күлкісіз, шаттықсыз жұрттың еңсесі төмен, өмірі сұрқай болатынын аңғартады. Демек, гүл жерді қалай ажарландырса, күлкі елді солай жандандырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың бір-біріне жылы сөз айтып, көңіл көтеріп жүруінің маңызын түсіндіреді. Мысалы, отбасында бәрі үнсіз, қабақ түйіп отырса, үйдің берекесі кетеді; ал біреу әзіл айтып, балалар күліп жіберсе, шаңырақтың шырайы кіріп, көңіл көтеріледі. Сондықтан бұл мақал қуаныш пен ізгі қарым-қатынастың қоғамға да, үйге де қажет екенін еске салады.
Kúlkisiz bolsa, el muńdy.