«Әрбір ғалым хакім емес, Әрбір хакім ғалым.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Көп білетін ғалымның бәрі бірдей хакім, яғни дана емес, ал әрбір хакім міндетті түрде ғалым, білімді адам. Мақал білім мен даналықты ажыратады: білім — мәлімет пен ғылымды меңгеру, даналық — сол білімді өмірге дұрыс қолдана білу, адам мен заманның мәнін түсіну. Даналық білімнен жоғары тұр: ол білімсіз болмайды, бірақ білімнің өзі даналыққа әкеле бермейді.
Образдар мен теңеулер
Ғалым мен хакім — араб тілінен енген, мағынасы жақын, бірақ салмағы бөлек сөздер. Ғалым — оқымысты, ғылым иесі. Хакім — дана, ойшыл, терең ақыл иесі; қазақ жұрты Абайды «хакім Абай» деп атайды. Мақал логикалық қағида сияқты құрылған: бірінші жолы жалпы пікірді жоққа шығарады, екінші жолы бекітеді. Осы құрылым хакімдерді ғалымдардың ішіндегі таңдаулы бөлігі ретінде көрсетеді: үлкен шеңбердің ішіндегі кіші шеңбер.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреу көп оқып, көп білгенімен, өмірде ақылсыз шешім қабылдағанда; немесе білім мен даналықтың айырмасын түсіндіргенде айтылады. Үні — салмақты, философиялық. Мектепте Абай шығармашылығын оқығанда, «хакім» сөзін түсіндіргенде жарасады. Мысалы: «Дипломы көп, бірақ ақылы аз. Әрбір ғалым хакім емес, әрбір хакім ғалым».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы мұғалім атақты профессордың көршілерімен ұсақ нәрсеге ұрсысып жүргенін естіп, ақыл мен білімнің екі бөлек екенін мақалмен айтады.
— Әдебиет сабағында мұғалім Абайдың неге «хакім» аталатынын түсіндіріп, тақтаға мақалды жазады.
Árbir hakim ǵalym.