Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Қырсық қырық ағайынды.
Негізгі мағынасы Қырсық деген – бір жамандықтың артынан екінші жамандықтың еріп келуі, бір қиындықтың көбейіп…
Асыққан аттылыдан асықпаған арбалы озады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ат мінген адам тез жүрсе де, асықпай, байыппен жүрген арба кейде оны басып…
Сабырлы жетер мұратқа,
Сабырсыз қалар ұятқа.
Сабырсыз қалар ұятқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сабыр сақтаған адам өз мақсатына, арманы мен мұратына жетеді; ал асығыстық…
Әр іске ақыл сыншы.
Негізгі мағынасы Әр істі бастарда да, атқарғанда да ақылға салу керек деген сөз. Тура мағынасында «ақыл» — істің…
Сабыр - ақыл серігі.
Негізгі мағынасы Сабыр — адамның ойы мен ісін реттеп тұратын ең сенімді серігі. Бұл мақал тура мағынасында…
Өз ақылын шамалаған қор болмас.
Негізгі мағынасы Өз ақылын шамалап, шамасына қарай бағалай білген адам қателігін азайтады, орынсыз мақтанға ұрынбайды…
Бір тойда екі жар жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір тойда екі қалыңдық, екі жар болмайды. Астарлы мағынасы: бір ортада…
Қар жауды деп қуанба, аязы бар,
Қожа келді деп қуанба, ниязы бар.
Қожа келді деп қуанба, ниязы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрініске немесе алғашқы әсерге алданып, бірден қуанып қалмауды ескертеді. Тура…
Ақыл дария білгенге,
Бұл дүние жоқ өлгенге.
Бұл дүние жоқ өлгенге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың шексіз құндылығын білдіреді. Ақылды адам үшін ол — дария сияқты терең де кең қазына…
Шөлде жүрген шөл таныр,
Жолда жүрген жол таныр.
Жолда жүрген жол таныр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шөл далада жүрген адам шөлдің қиындығын жақсы біледі, ал жолда жүрген…
Әншейінде ауыз жаппас,
«Айт!» дегенде жағын ашпас.
«Айт!» дегенде жағын ашпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге келгенде бос, бірақ іске шақырғанда тартыншақ адамды әжуалайды. Тура мағынада — әдетте…
Ертеңгі ақыл түске жарамас,
Түскі ақыл кешке жарамас.
Түскі ақыл кешке жарамас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның істі дер кезінде ойлап, уақытында шешім қабылдауы керегін айтады. Тура мағынада…
Жапырақ та өзді-өзі сыбырласады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ағаштағы жапырақтар жел соққанда өзара сыбырлағандай дыбыс шығарады…
Бір ауызға екі елі қакпақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді тежеп, артық сөйлемей, ойлап сөйлеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында ауызға…
Ой түбі - алтын, ойын түбі - от.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ойлап, ақылға салып істеген істің соңы пайдалы, берекелі болатынын білдіреді. «Ой түбі…
Тіл - тіліп түсер наркескен,
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тіл мен сөздің құдіретін көрсетеді. Тіл дұрыс қолданылса, адамға пайда әкеледі, ал орынсыз…
Өзім білем деген өлер,
Көп біледі деген күлер.
Көп біледі деген күлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз білімін асырып, басқаны менсінбей сөйлеуі қауіпті екенін ескертеді. «Өзім білем»…
Ақыл - алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
Адамына қарай ашылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың өте бағалы қазына екенін білдіреді. «Алтын сандық» — сырт көзге жабық, ішінде асыл…
Қолы білген құм үстінен кеме жүргізер.
Негізгі мағынасы Қолы білген құм үстінен кеме жүргізер деген мақал адам шеберлік пен икемділіктің күші туралы айтады…
Ебептен - себеп ,
Балшықтан - мұрат .
Балшықтан - мұрат .
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген істің өз ыңғайы, жолы, амалы табылса, көздеген мақсатқа жетуге болатынын…
Теңіз - тамшыдан.
Негізгі мағынасы Теңіз тамшыдан жиналатыны сияқты, үлкен істің де бастауы ұсақ әрекеттен құралады. Мақал адамды…
Тәуекел бас жарады,
Бас жармаса, тас жарады.
Бас жармаса, тас жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды батыл болуға, әрекеттен қорықпауға үндейді. Тура мағынасында «тәуекел» еткенде бас…
Келелі ақыл сөздің түрін келтірер.
Негізгі мағынасы Келелі ақыл айтылған жерде сөз жүйелі, орынды әрі әсерлі болады. Яғни ақылдың өзі сөзді көркемдеп…
Ақырын жүріп, анық бас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асықпай, байыппен әрекет етуге шақырады. Тура мағынасында — жолда жай жүріп, аяқты…
Ат сатсаң, ауылыңмен ақылдас,
Ауылың жоқ болса, бөркіңмен ақылдас.
Ауылың жоқ болса, бөркіңмен ақылдас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның маңызды ісін ойланбай, жалғыз шешпеу керектігін білдіреді. «Ат сату» — бұрынғы қазақ…
Естілердің ақылын ескерген де есті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылды, тәжірибелі, ойлы адамдардың сөзін тыңдап, кеңесін қабылдаған кісі…
Шеберлікке шек жоқ.
Негізгі мағынасы «Шеберлікке шек жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — бір іске жетік болудың, өнер мен икемнің белгілі…
Күннен де білім жарық.
Негізгі мағынасы Күннен де білім жарық деген мақалдың тура мағынасы — күн жарық таратады, ал білім одан да зор нұр…
Ішімдегінің бәрі тілімде,
Тілімдегінің бәрі түрімде.
Тілімдегінің бәрі түрімде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі сыры, ойы, сезімі мен ниеті сыртқы бейнесінен, сөйлеген сөзінен көрінетінін…
Жоқ іздеген жоғалғанды табады.
Негізгі мағынасы Жоқ іздеген жоғалғанды табады деген мақал адам бір нәрсені шын ықыласпен, табандылықпен, сабырмен…
Орынды сөз - өрең,
Орынсыз сөз - керең.
Орынсыз сөз - керең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің орнын, мөлшерін және мезгілін дұрыс таңдаудың маңызын айтады. Орынды айтылған сөз…
Ақыл - Алланың сыйы.
Негізгі мағынасы Ақыл — адамға берілген ең үлкен рухани қазына, оны Алла сыйлаған қасиет деп таниды. Мақал тура…
Оң қолың сол қолыңа арашашы болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өзіне-өзі қорған, тірек болуын меңзейді. Тура мағынасында оң қол сол қолға араша…
Ай жарығы әлемге,
Шам жарыгы түбіне.
Шам жарыгы түбіне.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: айдың жарығы кең әлемді жарық қылады, ал шамның жарығы өз тұрған жерінің…
Тұлпар желіде танылады.
Негізгі мағынасы «Тұлпар желіде танылады» деген мақалдың тура мағынасы — жүйрік, мықты аттың шын қасиеті оны байлап…
Терең судың ағысы білінбес.
Негізгі мағынасы Терең судың ағысы білінбес деген мақалдың тура мағынасы — су терең болған сайын оның беткі қозғалысы…
Ойлай берсең, ой да көп, сана да көп,
Ойнай берсең, ой да жоқ, сана да жоқ.
Ойнай берсең, ой да жоқ, сана да жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз ермекке берілмей, ойлы болуға шақырады. Тура мағынасында, көп ойлана берген…
Ханда қырық кісінің ақылы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ханның, яғни ел басқарып отырған адамның, қарапайым кісіден гөрі кеңірек ойлайтынын…
Өшпейтін өмір жоқ,
Сынбайтын темір жоқ.
Сынбайтын темір жоқ.
Негізгі мағынасы Өмірде мәңгілік ештеңе жоқ, бәрі де уақыттың сынына түседі. Адам да, дәурен де, қуаныш та, қайғы да…
Үзіп жеген үнем болмайды.
Негізгі мағынасы «Үзіп жеген үнем болмайды» деген мақал асығып-үсігіп, ұсақтап, ретсіз пайдалану ақырында пайда…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.