Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Құлақ не естісе, ауыз соны айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам естігенін, көргенін немесе көңіліне түйгенін сөйлегенде қайталайтынын білдіреді. Тура…
Отыр көтенім он ай.
Негізгі мағынасы «Отыр көтенім он ай» деген мақал адамның бір істі асықпай, сабырмен күтіп, өз уақыты келгенде ғана…
Ақылды жылдығын,
Ақылсыз күндігін ойлайды.
Ақылсыз күндігін ойлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды адам ұзақ мерзімді ойлайтынын, ал ақылсыз адам тек бүгінгі күннің қамымен…
Бірмен сырлас, мыңмен кеңес.
Негізгі мағынасы Бірмен сырлас, мыңмен кеңес деген мақалдың тура мағынасы — бір адаммен сыр бөлісіп, бірнеше адаммен…
Ақылсыз қайрат - азап.
Негізгі мағынасы Ақылсыз қайрат – ойсыз, бағытсыз қолданылған күштің пайдасынан гөрі зияны көп болатынын білдіреді…
Тамшы - жерге пайда, талқы - ерге пайда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір тамшы су да жерге сіңіп, өсімдікке нәр береді. Астарлы мағынасы…
Ұранға сенбе, Құранға сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жалған айқайға, бос сөзге, сыртқы ұранға ермеу керек екенін ескертеді. «Ұран»…
Телегейге тел жаңғырық,
Ұшқан құсқа жел жаңғырық.
Ұшқан құсқа жел жаңғырық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен кеңістік пен еркіндікте әр дыбыс, әр қимыл өзіне сай жауап табатынын білдіреді. Тура…
Бидің жолы - ақ, судың жолы - сара.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бидің жүретін жолы ақ, яғни таза әрі ашық; судың жолы сара, яғни өз…
Қиядағыны қыран ғана көреді,
Ұядағыны жылан ғана көреді.
Ұядағыны жылан ғана көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыран биік қиядан өте алыс жерді шолып көреді, ал ұядағыны жылан сияқты…
Айға бойымыз жетсе,
Күнге қолымыз жетеді.
Күнге қолымыз жетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның талабы мен жігері биік болса, қол жетпес көрінген мақсатқа да жетуге болатынын…
Қысылсаң, жүгіңді жөңге сал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қиындық туғанда сабыр сақтап, істі ретімен, ақылмен шешуді ескертеді. «Қысылсаң»…
Сасқанда аузың табылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қатты абыржып, сасқан кезде ойы шашырап, не айтарын да, не істерін де таба алмай…
Асығыс түбі - қып-қызыл шоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асығыстықтан сақтандырады. Тура мағынасында, оттың шоққа айналғаны сияқты, асығып…
Ақымақтың ақылы түстен кейін енеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақымақ адамға ақыл кеш келеді, яғни ол дұрыс ойды, ескертуді немесе…
Көз көргенше ауыз батыр, сөйлеп қал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көріп тұрған нәрсеге сенуі оңай, ал шын мәнінде білмей тұрып көп сөйлеу қауіпті…
Темірдің бір басы ыссы, бір басы суық.
Негізгі мағынасы Темірдің бір басы ыссы, бір басы суық деген мақал өмірде кез келген істің екі жағы болатынын…
Бұқаның малға сандығы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бұқаның өзі бар болса да, ол малды санауға да, есептеуге де жарамайды…
Жоғарыласан, аспа,
Төмендесең саспа.
Төмендесең саспа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өмірде кез келген күйге сабырмен қарауды үйретеді. «Жоғарыласан, аспа» дегені — бақ…
Құдайға сенемін деп жолыңнан қалма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сенім мен әрекетті қатар ұстауға шақырады. Тура мағынасы — Құдайға сену жақсы, бірақ…
Ойшы ой ойлағанша,
Тентек іс бітірер.
Тентек іс бітірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ойға шомып, көп толғанып тұрған кезде тентек, шапшаң адам өз ісін бастап…
Қуатты қол - құрыш,
Даналық ой - ырыс.
Даналық ой - ырыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның екі үлкен күшін салыстырады: қолдың қуаты мен ойдың даналығын. Тура мағынасында…
Құстың алғанынан салғаны қызық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құс ұстаудың өзінен гөрі, оны торға салып, баптап, күтіп-қағу қызығырақ…
Сәскеде сұрастырған,
Кешке де құрастырмайды.
Кешке де құрастырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте басталған істің нәтижесі де дер кезінде көрінетінін білдіреді. Тура мағынасында…
Ішіңде пікір өлгенше,
Сыртыңда талау болсын.
Сыртыңда талау болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі ойы мен сыртқы ісі туралы терең ескерту айтады. Яғни, іште тұншығып, ойын…
Дүние ақылдыға жарық,
Ақымаққа тамұқ.
Ақымаққа тамұқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, дүниені әр адам әрқалай көреді: ақылды адам өмірдің мәнін, жолын…
Қаттыны жұмсақ жеңеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты, берік нәрсені жұмсақ нәрсе жеңеді деген ой. Астарлы мағынасы…
Әркімнің өзіне лайық қалыбы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның өз болмысы, мінезі, қабілеті, тәрбиесі мен өмір сүру дағдысы бөлек болатынын…
Күндесті болғанша, күнің басқа болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреуге күндес, іштар болмай, өз жолын тауып, өз несібесін іздегені дұрыс екенін…
Біреудің көзілдірігін киген өз көзін бүлдіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің өміріне, пікірі мен тәжірибесіне соқыр еліктеу адамның өзіне зиян келтіруі мүмкін…
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз бітеді.
Сылдыраған сөз бітеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, даудың да орны мен шегі болатынын білдіреді. Тура мағынасында — ауыздан шыққан…
Сен Құдайға жеткенше,
Мен ауылға жетермін.
Мен ауылға жетермін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қолындағы іс пен әрекеттің, уақытылы қимылдаудың қадірін білдіреді. Тура мағынада біреу…
Жаманның көңілін ауласаң да,
дауын даулама.
дауын даулама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман ниетті, мінезі бұзылған адамның көңілін табуға тырысқанмен, оның дауына араласпа, сөз…
Қозы көкпарға жарамас.
Негізгі мағынасы «Қозы көкпарға жарамас» деген мақалдың тура мағынасы — қозы өте әлсіз, ширақ әрі ауыр тартысқа төтеп…
Күркіреуі бар да, жауары жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қатты көрініп, көп шу шығарғанмен, нақты ісі, берер нәтижесі жоқ адамды не құбылысты…
Алған сабағың біреу болсын,
Тоқығаның мың болсын.
Тоқығаның мың болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір-ақ рет алған білімді, естіген ақылды жақсылап меңгерсең, ол көп…
Қайқайып тұру терекке жарасар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — терек ағашы табиғатынан биік те тік өседі, сондықтан оның қайқайып…
Қайратың жетпесе, амалына бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адамның күші, қайраты жетпесе, онда істі басқа жолмен, ақыл мен амал…
Аш ішектей шұбатылған.
Негізгі мағынасы «Аш ішектей шұбатылған» деген мақал бір нәрсенің өте ұзын, созылып жатқан, шеті көрінбейтін күйін…
Ойсыз өңмендеуін қоймас.
Негізгі мағынасы «Ойсыз өңмендеуін қоймас» деген мақал адамда ақыл мен ойлылық болмаса, ол бірбеткей қимылдап, басын…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.