Ұранға сенбе, Құранға сен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жалған айқайға, бос сөзге, сыртқы ұранға ермеу керек екенін ескертеді. «Ұран» — көпшілікке әсер ету үшін айтылатын, бірақ іс жүзінде дәлелі әлсіз сөз. Ал «Құран» — мұсылман үшін ақиқаттың, иман мен әділдіктің өлшемі. Сондықтан мақалдың астарлы мағынасы: сезімге еріп кетпей, ақиқатты, сенімді жолды ұстан; сөзге емес, шындыққа сүйен.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «ұран» мен «Құран» қарама-қарсы қойылған. Ұран — уақытша, құбылмалы, сыртқы әсерге құрылған нәрсенің бейнесі. Құран — берік сенімнің, рухани тәртіптің, адамды туралыққа бастайтын қасиетті негіздің символы. Осы салыстыру арқылы халық «көзге көрінген айқайдан» гөрі «жүрек пен ақылға салмақ болатын шындықты» жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе әлеуметтік желідегі жел сөзге, дәлелсіз насихатқа, жалған уәдеге байланысты жиі қолданылады. Мысалы, біреу «оңай байып кетесің» деген жарнамаға сеніп алданса, оған осы мақал ескерту болады: әдемі ұранға емес, нақты дәлел мен адал жолға сен. Бұл сөз адамды сыншыл ойлауға, сабыр мен парасатқа шақырады.