Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Көңілі алаңның ісі шала.
Негізгі мағынасы «Көңілі алаңның ісі шала» деген мақал адамның ойы шашыраңқы, жүрегі басқа жаққа ауып тұрса, бастаған…
Куәсіз істі күмән табады .
Негізгі мағынасы Куәсіз істің ақиқаты толық дәлелденбесе, оған күмән мен күдік оңай үйір болады. Яғни бір іс жөнінде…
Кеудесі басқаның жаны басқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның ішкі дүниесі, мінезі, ойы мен ниеті бөлек болатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Тезекті түртпе, иісі шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тезекті қозғап, түртсең, оның иісі күшейіп, айналаға тарайды. Астарлы…
Керуеннің түнгі жүрісін бозторғай біледі.
Негізгі мағынасы Керуеннің түнде қалай жүргенін бозторғай ғана біледі дегені — сырт көзге байқалмайтын істің, жасырын…
Бай ауызында семіз сөз.
Негізгі мағынасы «Бай ауызында семіз сөз» деген мақал бай адам сөйлегенде сөзі де ірі, салмақты, кесек болып келеді…
Жұмсақты қию оңай,
Жұқаны жию оңай.
Жұқаны жию оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жұқа, нәзік нәрсені кесу де, жинау да жеңіл болады. Астарлы мағынасы…
Желбезекке жебе дарыса,
Балық өрге жүзе алмас.
Балық өрге жүзе алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: желбезекке жебе тисе, балық тыныс ала алмай, жоғары қарай еркін жүзе алмай…
Қиыстырып қаласаң, отың жанар,
Қиыстырып айтсаң, халқың нанар.
Қиыстырып айтсаң, халқың нанар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен, дәлелмен, ретімен айту керегін меңзейді. Бір істі дұрыс ұйымдастырсаң, нәтиже…
Сағым суға сусының қанбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сағымды су деп көріп, оған сусынды қандыру мүмкін емес. Астарлы мағынасы…
Саралап тарап сақалды,
Көрілер айтар мақалды.
Көрілер айтар мақалды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді жай айта салмай, ой елегінен өткізіп, сұрыптап сөйлеу керегін білдіреді. «Саралап…
Түс білмейді, күш біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кей кезде бір істі көп ойлап, түсініп-тексеріп отырғаннан гөрі…
Иттің құйрығын тартсаң, орнына барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің құйрығын тартсаң, ол қайтадан өз орнына, әдеттегі қалпына келеді…
Ойсызды би сайласаң, тәкаппар етесің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ойы таяз, парасаты жетілмеген адамды би етіп сайласаң, ол қызметтің…
Сабырсыз бақсы жолда отырып бал ашады.
Негізгі мағынасы Сабырсыз адам істің жөнін таппай, асығыстықпен әрекет етеді деген ой айтылады. Мақалдың тура мағынасы…
Алушыны аңдушы жеңер.
Негізгі мағынасы «Алушыны аңдушы жеңер» деген мақал адамды ұқыптылыққа, байқағыштыққа шақырады. Тура мағынасында…
Қару күшті емес,
Қару ұстаған күшті.
Қару ұстаған күшті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарудың өзі емес, оны ұстаған адамның күші маңызды. Астарлы мағынасы…
Көңілдіге күн ашық.
Негізгі мағынасы Көңілі көтеріңкі, ойы таза, өмірге жақсы көзқараспен қарайтын адамға әрдайым жағдай оңайырақ көрінеді…
Өтірікші айғақ қойып сөйлейді.
Негізгі мағынасы Өтірікші адам өз сөзін шын қылып көрсету үшін дәлел іздеп, айғаққа сүйеніп сөйлейді. Яғни ол шындықты…
Өтірікшіні сөзінен емес, көзінен таны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өтірік айтатын адамды оның сөзіне ғана қарап емес, мінез-құлқы мен көзқарасына қарап тану…
Күніне мың сөйлеген адам өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орынсыз көп айту адамға зиян екенін ескертеді. Тура мағынасында, «мың сөйлеген» — өте…
Құлан қырда, құндыз суда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр жануардың өзіне лайық мекені болатынын білдіреді. Құлан қырда, кең далада еркін жүреді…
Кепшіксіз бақсы болмас.
Негізгі мағынасы «Кепшіксіз бақсы болмас» деген мақалдың тура мағынасы — бақсының қолында міндетті түрде кепшік, яғни…
Өгіздің құйрығы болғанша,
Бұзаудың құлағы бол.
Бұзаудың құлағы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз сияқты ірі, күшті жануардың құйрығы болғаннан гөрі, бұзау сияқты…
Адамды адамгершілікке сүйрейтін - ақыл,
Адамды жамандыққа ұрындыратын - ашу.
Адамды жамандыққа ұрындыратын - ашу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның дұрыс жол таңдауында ең басты екі күшті көрсетеді: ақыл мен ашу. Ақыл адамды…
Тілмен бидай қуырады.
Негізгі мағынасы «Тілмен бидай қуырады» деген мақал сөздің күші мен шешендіктің әсерін айтады. Тура мағынада тілмен дән…
Алтын табылса,
Түйерге түйіншек табылмайды.
Түйерге түйіншек табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қымбат алтын табылғанымен, оны түйіп алатын шағын түйіншек те табылмауы…
Күннің көзін балшықпен сылай алмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күннің жарығын балшықпен жауып, өшіре алмайсың. Астарлы мағынасы…
Асықпаған артта қалады.
Негізгі мағынасы «Асықпаған артта қалады» мақалы адамды ісіне байыппен, ойланып кірісуге шақырады. Оның тура мағынасы…
Бір құшақ қу ағаштан бір оқтық шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір құшақ қу ағаштан бір ғана оқ жасауға болады. Астарлы мағынасы: аз…
Үркер мен Айдың өзі біледі,
Есепшінің көзі біледі.
Есепшінің көзі біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аспандағы Үркер мен Айдың қозғалысын, қалпын есепші ғана мұқият бақылап…
Бұлдыр білген бүлдірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — толық анық білмей, үстірт түсінген адам ісін шатастырып алуы мүмкін…
Қызба, қызуың басылғанда қызарарсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға беріліп, асығыс сөйлеген не ойланбай істеген адам кейін сабасына түскенде ұялып…
Әуелі көпке сал, ұнамаса, қайтып ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі не сөзді әуелі көпшілікке ұсынып, олардың пікірін тыңдап барып шешім қабылда…
Көзі ауырған Күнді көрмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында көзі ауырып, жарықты көтере алмайтын адам Күннің нұрын көре алмайтынын…
Сөзге құлықсыздың көңілі тұрақсыз.
Негізгі мағынасы Сөзге құлықсыз адам ақылдасуға, тыңдауға, ой бөлісуге зауқы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адамның…
Таңдағы таңқы құйрықтан,
Қазіргі өкпе, бауыр артық.
Қазіргі өкпе, бауыр артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таңертеңгі уақытта малдың құйрық-бауырына қарап емес, қолдағы дайын асқа…
Төрешіден қалмайды,
Айтушыдан қалады.
Айтушыдан қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір іске төреші, куә не бағалаушы қалай үкім айтса, соған ілескен сөз…
Адамнан адам асса да,
Ғаламнан аспайды.
Ғаламнан аспайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қанша қабілетті, ақылды, беделді болса да, бүкіл ғаламнан, табиғаттан, өмірдің…
Жүгіріп айтқан сөздің мәні жоқ.
Жүгіріп жүріп жеген тағамның дәмі жоқ.
Жүгіріп жүріп жеген тағамның дәмі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал асығыстықтың зиянын айтады. Адам сөзді де, істі де байыппен, ойланып айтуы керек. Шұғыл…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.