Сасқанда аузың табылмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қатты абыржып, сасқан кезде ойы шашырап, не айтарын да, не істерін де таба алмай қалатынын білдіреді. Тура мағынасында ауыздың «табылмауы» мүмкін емес, ал астарлы мағынасы — қорыққан, қысылған, асығыс күйдегі адамның сөзі мен ісі үйлеспей қалуы. Сондықтан мақал сабыр сақтауға, кез келген жағдайда өзін ұстай білуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аузың табылмас» деген тіркес адамның тілінің байланып, сөз таппай қалуын бейнелейді. Қазақ ұғымында ауыз — ойды жеткізетін, ақыл мен мінезді танытатын мүше. Сол себепті ауыздың «табылмауы» адамның ішкі күйзелісін, абдырауын әсерлі түрде көрсетеді. Бұл — қорқыныш пен асығыстықтың адамды әлсірететінін меңзейтін көркем образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал емтихан үстінде, жиналыста немесе күтпеген сұраққа жауап бергенде қатты қысыла сөйлеп, ойын жеткізе алмай қалған адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу дайындалмай презентацияға шығып, сұраққа жауап бере алмай тосылып қалса, оған «Сасқанда аузың табылмас» деуге болады. Бұл сөз адамның келесіде сабырлы, дайын болуын еске салады.