Алған сабағың біреу болсын,
Тоқығаның мың болсын.
«Алған сабағың біреу болсын, Тоқығаның мың болсын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ұстаздан алған сабағың бір ғана болса да, одан түйгенің, көкейіңе тоқығаның мың болсын. Мақал білімнің санында емес, оны терең игеруде екенін айтады: бір сабақты ойлап, қайталап, түрлі жағдайға қолданып, одан мыңдаған түйін шығаруға болады. Көп сабақ алып, ештеңені көңілге тоқымаған адамнан бір сабақты жетік меңгерген артық. Сонымен бірге бұл сөз оқушыны белсенділікке, өз бетінше ойлауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Тоқу — жіптен бұйым тоқу, өру: ұршықпен иірілген жүн жіптен шұлық, қолғап, алаша тоқылады. Бір жіптен тұтас бұйым шығатыны сияқты, бір сабақтан да көп ой тоқылуы мүмкін. Қазақ тілінде «көкейге тоқу» тіркесі «есте сақтау, түйіп алу» мағынасын береді, мақал осы ауыспалы мағынаны пайдаланады. «Біреу — мың» қарсылығы ойды өткір етеді: аз алу мен көп түю.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ұстаз шәкіртіне, ата-ана баласына оқуды тереңдетуге кеңес бергенде айтылады. Көп курсқа, көп кітапқа жүгіріп, бірін де жете меңгермеген адамға ескерту ретінде де жарасады. Үні — ақыл, ой салу. Мысалы: «Бес кітапты бастап, бірін де бітірмейсің. Алған сабағың біреу болсын, тоқығаның мың болсын».
Қолданылу жағдаяттары
— Домбыра үйірмесінде бала бір күйді әлі жетік тартпай тұрып, жаңасын сұрайды; ұстаз мақалды айтып, алдыңғысын әбден пысықтауды тапсырады.
— Әжесі немересіне алаша тоқуды үйретіп отырып, бір өрнектен сан түрлі нақыш шығатынын көрсетеді де, мақалды айтады.
Toqyǵanyń myń bolsyn.