Ақылдының сөзі қысқа,
айтса нұсқа.
«Ақылдының сөзі қысқа, айтса нұсқа.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ақылды адамның сөзі қысқа болады, бірақ айтса, үлгі боларлықтай дәл, мәнді болады. Ол сөзді көбейтпей, тек керегін айтады, сондықтан әр сөзі салмақты. Тыңдаған адам оны есінде сақтап, кейін басқаға жеткізеді, сөйтіп ол сөз нұсқаға, яғни үлгіге айналады. Мақал көп сөйлеу мен көп білуді шатастырмауға үйретеді: ойы анық адамға ұзақ түсіндірудің керегі жоқ, ал ойы шашыраңқы адам көп сөздің артына жасырынады.
Образдар мен теңеулер
«Нұсқа» — үлгі, өрнек, бір нәрсенің көшіруге болатын түпнұсқасы. Ою-өрнек салғанда да алдымен нұсқа, яғни үлгі сызылады, шебер соған қарап киізге, сырмаққа өрнек түсіреді; жақсы нұсқа қолдан қолға өтеді. Ақылдының сөзі де сондай: оны басқалар үлгі етіп алып, қайталайды. «Қысқа — нұсқа» ұйқасы мақалдың өзін де қысқа әрі нұсқа етеді: екі жол ғана, бірақ айтары толық.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Көп сөйлеп, ойын жеткізе алмаған кісіге ескерту ретінде немесе аз сөзбен көп нәрсе айтқан адамды мақтағанда қолданылады. Шешендікке, сөз мәдениетіне үйреткенде мұғалімдер жиі айтады. Мысалы: «Ағамыз үш-ақ сөйлем айтты, бірақ бәрі түсінді. Ақылдының сөзі қысқа, айтса нұсқа».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл жиналысында біреулер бір сағат сөйледі, ал ақсақал екі ауыз сөзбен дауды шешті. Шыққан соң жігіттер мақалды еске алды.
— Той асабасы ұзақ тост айтқан қонақтан кейін, қысқа әрі мағыналы бата берген қарияға сөз беріп, мақалды айтты.
aıtsa nusqa.