«Тәуекел тау бұзады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тәуекел тау бұзады — батыл шешіммен кіріскен адам ең алып кедергіні де бұзып, жол ашады. Мақал адамның қайсарлығы мен батылдығына деген зор сенімді білдіреді: тау сияқты мызғымас қиындық та табандылық алдында шегінеді. Бұзу сөзі тауды бір соққымен құлату емес, оны тесіп, жол салып, бірте-бірте жеңу деген ойды береді. Мақал үлкен істің бір сәтте емес, тәуекелмен басталып, еңбекпен бітетінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Тау — қазақ үшін мызғымастықтың, ұлылықтың бейнесі. Тау бұзу — тауды тесіп өту, оның бір бөлігін құлату; ертегілерде батырлар тауды қақ жарып, жол ашады. Бұзу етістігі жығудан гөрі ұзақ, табанды еңбекті білдіреді: тауды кетпенмен, сүймен бұзған кеншілер мен жол салушылардың бейнесі көз алдыға келеді. Үш сөздік құрылыс ойды ұранға айналдырады, т дыбысының қайталануы оны жатталымды етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ауқымды, ұзақ мерзімді жұмысқа кірісердегі жігер ретінде айтады: ауылға жол салу, мектеп салу, ауыр аурумен күрес. Интонациясы — ұран сияқты, сенімді. Көбіне бір топты, ұжымды жігерлендіру үшін айтылады. Мақсаты жоқ, ойланбаған тәуекелге шақыру үшін айту орынсыз. Мысалы: «Бір жазда ауылға жаңа спорт алаңын саламыз дедік пе, тәуекел тау бұзады».
Қолданылу жағдаяттары
— Тау ауылында қыста қар басқан жолды күрекпен тазалап жатқан көршілер бір-бірін осы мақалмен жігерлендіреді.
— Отбасы жиған-тергенін салып, өз қолымен үй тұрғызуға кіріскенде, әкесі балаларына осы мақалды айтады.