Жүрек - ер, бас - кемеңгер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жүрек - ер, бас - кемеңгер» деген мақал адам бойындағы екі қасиетті салыстырады: жүрек — батылдық пен қайсарлықтың, ал бас — ақыл мен кемеңгерліктің белгісі. Тура мағынасында жүрек адамның ішкі қуатын, жігерін білдірсе, бас ойлау, пайымдау, салмақты шешім қабылдау мағынасында қолданылады. Астарлы мағынасы — нағыз ерлік тек қайратпен өлшенбейді, оған ақыл да керек; ал ақылдың өзі батылдықпен ұштаспаса, іс толық болмайды. Сондықтан адам бір жағынан жүректі, екінші жағынан парасатты болуы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жүрек» — қорықпай алға шығатын, тәуекел ете білетін ер мінездің бейнесі. «Бас» — дана ойдың, көрегендіктің, дұрыс бағыт табудың символы. Халық осылайша адамның ішкі сезім күшін және ойлық қуатын екі бөлек образ арқылы береді. Бұл жерде жүрек пен бас бір-біріне қарсы қойылмайды, қайта бірін-бірі толықтыратын екі тірек ретінде көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, бір жас маман қиын жобада батыл шешім қабылдауы керек болса, тек тәуекелге сүйенбей, мәселені ақылмен талдап, жоспар құруы қажет. Яғни, іске жүрек керек, ал нәтижеге жеткізетін нәрсе — бас.