«Ойынға ойсыз құмар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ойынға ең құмар болатын — ойы жоқ, ақылы таяз адам. Ойлы кісі ойынды демалыс ретінде көрсе, ойсыз адам оған бүкіл уақытын, малын, абыройын арнайды. Мақал құмарлықты, әсіресе ұтыс ойындарына, бос ермекке салынуды сынайды: шектен тыс құмарлық — ақыл аздығының белгісі. Сонымен бірге ойын-сауықтан басқа ештеңе қызықтырмайтын адамның іші бос екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мақал ойын мен ойсыз сөздерінің дыбыстық ұқсастығына құрылған: екеуі де ой сөзіне жақын естіледі, бірақ біреуі ермекті, біреуі ақылсыздықты білдіреді. Құмар — бір нәрсеге шектен тыс әуес, тартылған; құмар ойын тіркесі ақшаға, малға ойналатын ұтыс ойынын білдіреді. Бұрынғы ауылда да ойынға мал тігіліп, құмар адамның үйі шайқалған кездер болған. Үш сөзден тұратын қысқа тұжырым айтушының кесімді пікірін білдіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ойынға, әсіресе ақшаға ойналатын ойынға, компьютерлік ойынға салынған адамды сынағанда айтылады. Сарыны — сын, ескерту, кейде өкініш. Жай ғана ойынды жақсы көретін балаға, спортқа әуес жасқа айту әділетсіз. Мысалы: «Жалақысын тағы да ұтыс ойынына салып жіберіпті, ойынға ойсыз құмар деген осы».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда бір жігіт жылқысын карта ойынында ұтқызып алды; ақсақалдар жиналып, ойынға ойсыз құмар деп өкінді.
— Анасы түнімен ұйықтамай телефонда ойын ойнаған ұлының бағасы түскенін көріп, оған осы мақалды айтты.