Ащы мен тұщыны татқан біледі,
Алыс пен жақынды жортқан біледі.
«Ащы мен тұщыны татқан біледі, Алыс пен жақынды жортқан біледі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ащы мен тұщының айырмасын татқан адам біледі, алыс пен жақынды жол жүріп, жортқан кісі біледі. Мақал шын білім өз басыңнан өткергеннен келетінін айтады: естігенің, кітаптан оқығаның тәжірибенің орнын баспайды. Өмірдің ащы-тұщысын, яғни қиыны мен қызығын көрген адам ғана басқаның халін түсінеді. Сондай-ақ тәжірибесі бар кісінің сөзін тыңда деген кеңес жатыр.
Образдар мен теңеулер
Ащы мен тұщы — ең алдымен су туралы сөз: далада ащы, тұзды су мен тұщы, ішуге жарайтын суды ажырату — тіршілік мәселесі, құдықтың суын татып көрмей біле алмайсың. Жорту — атпен желдіріп, ұзақ жол жүру; алыс-жақынды көзбен шамалау қиын, оны жүріп өткен адам біледі. Екі жолдың құрылысы бірдей: екі қарсы ұғым және «біледі» етістігі. Мұндай қатарлас құрылыс мақалды мықты, есте қаларлық етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды тәжірибесіз біреу білгішсініп сөйлегенде, оған сабыр айтып немесе тәжірибелі адамды қорғап қолданады. Кейде қиындықты басынан кешкен адам өзі айтады: мұны мен білемін, өйткені өзім көрдім деген мағынада. Тәкаппарлықпен айтса, жастың көңіліне тиюі мүмкін. Мысалы, бала асырау оңай деп жүрген інісіне үш баланың әкесі: «Ащы мен тұщыны татқан біледі», — деп күліп жауап береді.
Қолданылу жағдаяттары
— Жаңа келген агроном малшыларға жайылым туралы ақыл айта бастайды. Қырық жыл мал баққан қария сыпайы ғана осы мақалды айтады.
— Ауруханада ота жасатқалы жатқан кісіні дәл сондай отадан өткен көрші палатадағы адам жұбатады, дәрігер де оның сөзін құптайды.
Alys pen jaqyndy jortqan biledi.