Тар жерде табысқан,
Кең жерде келіседі.
«Тар жерде табысқан, Кең жерде келіседі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тар жерде, яғни қиын, қысылтаяң жағдайда бірін-бірі тапқан, бір-біріне қол ұшын берген адамдар кейін кеңшілік, молшылық кезде де келісіп, тату тұрады. Мақал достық пен ынтымақтың сынағын айтады: қиындықта жасалған байланыс берік, ол жайлы күндерде бұзылмайды. Екінші реңк те бар: тарлықта бір-біріне сыйысқандар кең жерде мүлде оңай сыйысады, өйткені бір-біріне шыдауды үйреніп қойған. Дос таңдағанда, серік іздегенде осыған қарау керектігін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Тар жер» мен «кең жер» — қазақ тілінде кеңістік пен тағдыр қатар жүреді: «тар жол, тайғақ кешу», «кең дала», «пейілі кең». Көшпелі өмірде тар жер — жаудан тығылған шатқал, қыста малды қамаған қора, жұт жылы; кең жер — жайлау, мол өріс, тыныш заман. Мақал осы екі суретті қатар қояды. «Табысу» — бірін-бірі табу, жарасу, «келісу» — бір шешімге келу, ұғысу; бірінші етістік — бастау, екіншісі — оның жалғасы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал ескі достар, бірге қиындық көрген адамдар туралы айтылады. Интонациясы — мақтаныш, ризашылық. Мысалы, әскерде бірге болған екі жолдас кейін бірге іс ашқанда: «Тар жерде табысқан, кең жерде келіседі, біздің достық сынақтан өткен». Жаңа ғана танысқан, бірге ешбір қиындық көрмеген адамдарға айтылмайды: мақалдың мәні — ортақ қиындықта.
Қолданылу жағдаяттары
— Жұт жылы бір-біріне шөп бөліп берген екі көрші шаруа жылдар өткен соң ортақ шабындықты бөлуде еш дауласпайды; ауыл оларды осы мақалмен мадақтайды.
— Ауруханада бір палатада жатып, бір-біріне қараған екі ана кейін құда болады; тойда асаба осы мақалды айтады.
Keń jerde kelisedi.