Ожырай көшсе орнынан ,
Жаппас қонар жұртына .
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішіндегі бір өңірден екінші өңірге көшіп-қону, қоныс ауыстыру кезінде әр рудың, әр жұрттың өз орны, өз мекені бар екенін білдіреді. Тура мағынасында көшкен ел бір жерден кетіп, екінші жерге қонады. Астарлы мағынасында әр қауымның қалыптасқан жұрты, иелік еткен қонысы, сыйласатын шегі болады деген ой жатыр. Яғни біреудің орнына орынсыз таласпа, елдің жолын бұзба, әркімнің несібесі мен мекені бар деген даналық айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көшсе» сөзі — көшпелі өмірді, елдің қозғалысын, қоныс жаңартуын бейнелейді. «Орнынан» дегені — белгілі бір қауымның тұрақты мекені, енші алған жұрты. «Қонар жұртына» тіркесі — сырттан келген елдің өзіне лайық қонысына орналасуын меңзейді. Осы образдар арқылы қазақтың жерге, қонысқа, ел арасындағы тәртіпке деген түсінігі көрінеді: әркім өз орнын білуі керек, ал үлкен елдік іс сыйластықпен шешіледі.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал біреудің қызметіне, орнына, мүмкіндігіне орынсыз араласпау, өз жолыңды табу керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, бір ұжымда жаңа қызметкер келіп, бұрынғы адамның жұмыс орнына таласып, келіспеушілік туғызса, үлкендер «Ожырай көшсе орнынан, Жаппас қонар жұртына» деп, әркімнің өз орны барын, сабыр мен тәртіп қажет екенін еске салады.
Jappas qonar jurtyna .