Ерлік, батырлық туралы 287
Батылдық туралы мақал-мәтелдер ерлік, қайсарлық пен намысты дәріптеп, қиындықта тайсалмауға үндейді.
Күнде бір мақал
«Ерлік, батырлық туралы» сияқты мақалдар күнде таңертең Telegram-да
287
Мақал-мәтел
98.7K
Қаралым
343
Орташа
Сұрыптау:
Батырдың атын жау шығарады,
Шешеннің атын дау шығарады.
Шешеннің атын дау шығарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: батырдың кім екені шайқаста, жаумен бетпе-бет келгенде танылса, шешеннің…
Намысы бар жігіттің
нар күші бар;
Намысы жоқ жігіттің
қай күші бар?
нар күші бар;
Намысы жоқ жігіттің
қай күші бар?
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің шын қадірі оның намысымен өлшенетінін айтады. Намыс — адамды алға жетелейтін рух…
Жықсаң да, жығылсаң да,
Алысқаның арыстан болсын.
Алысқаның арыстан болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қарсылас та, серік те таңдауда биік талап қоюды меңзейді. Тура мағынасында күрессең…
Тосылмайтын жүйрік,
Шошынбайтын жүрек болмайды.
Шошынбайтын жүрек болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ең жүйрік аттың өзі де тосылып, кібіртіктеп қалуы мүмкін, ал жүрек иесі…
Таудай толқын басса да,
Суға батпас қасқалдақ,
Қанша боран соқса да,
Қыран ұшар аспандап.
Суға батпас қасқалдақ,
Қанша боран соқса да,
Қыран ұшар аспандап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қандай ауырлық, қысым, сынақ келсе де, намысы мен қайраты мықты жан еңсесін…
Еркек қозы - құрбандық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — еркек қозы құрбандыққа жарайтын мал деген ұғым. Астарлы мағынасы — ер…
Жақсы айғыр үйірін қорғайды,
Құж мойын бұқа
сом мүйізі мен сасық тұмсығын қорғайды.
Құж мойын бұқа
сом мүйізі мен сасық тұмсығын қорғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — айғыр өз үйірін сыртқы қауіптен сақтайды, ал бұқа өз болмысын, өз күшін…
Тәуекел дария кештіреді.
Негізгі мағынасы Тәуекел еткен адам көп қиындықты жеңіп, көздеген мақсатына жете алады деген ой айтылады. Тура…
Торғайдан қорыққан егін екпейді.
Негізгі мағынасы «Торғайдан қорыққан егін екпейді» деген мақалдың тура мағынасы — ұсақ құстың егінге тиетін зиянынан…
Бөрі алатын жігіт бөрігінен белгілі,
Жау алатын жігіт серігінен белгілі.
Жау алатын жігіт серігінен белгілі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің шын болмысы оның сыртқы сәнінен емес, істегі қайсарлығынан және қасында жүрген…
Қашпай қорқайын ба?
Негізгі мағынасы «Қашпай қорқайын ба?» деген мақалдың тура мағынасы — адам қауіптен қашпаса, қорқуы да заңды деген ойды…
Өзің қорықпасаң, жау қорқады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адам өзі именбей, жасқанбай алға шықса, қарсы жақтың да сағы сынады…
Ауыр жүкті нар көтереді,
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда ауыр істің де, ауыр қайғының да салмағын көтере алатын күшті, сабырлы, намысты жандар…
Ерліктік шарты - өзіне сенгендік.
Негізгі мағынасы «Ерліктік шарты - өзіне сенгендік» деген мақал ерлік пен батырлықтың ең басты негізі — адамның өз…
Мыңнан шыққан,
Жүзден озған.
Жүзден озған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің ішінен суырылып шығып, жүздегеннің алдына шыққан адам туралы…
Әл керек, айбар керек,
Әлсіз айбар неге керек?
Әлсіз айбар неге керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның күші болмаса, сыртына шығарған айбыны да бос сөз. Астарлы…
Ана баласын арыстанның ауызынан алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ана махаббатының шексіз күшін білдіреді. Тура мағынада ана өз баласын қандай да бір…
Не ер болып шық,
Не жер болып шық.
Не жер болып шық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екіұдай күйде қалмай, батыл шешімге келуге үндейді. Тура мағынасында «не ер болып…
Арыстанға темір шынжыр ар емес.
Негізгі мағынасы Арыстанға темір шынжыр ар емес деген мақалдың тура мағынасы — аса күшті, айбынды аңды қарапайым…
Қырандарын қинаған,
Даласын да сыйламас.
Ұландарын қинаған,
Данасын да сыйламас.
Даласын да сыйламас.
Ұландарын қинаған,
Данасын да сыйламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің қыраны мен ұландарын, яғни ең еркін, ең қадірлі, ең үмітті азаматтарын қинаған халық…
Таяқты жауға темір қалқан дайында .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қауіп-қатерге алдын ала дайын болуға шақырады. Тура мағынасында жауға қарсы соғысқа…
Нар жолына шөгер,
Ер жөніне көнер.
Ер жөніне көнер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — нарды жол үстінде шөктіріп, тоқтату; ал ер адамды өз жөнінен тайдыру…
Ерінбеген емер,
Қажымаған жеңер.
Қажымаған жеңер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбектен қашпаған, табанды адам ақыры өз мақсатына жететінін білдіреді. Тура мағынасында…
Рух пен намыс - егіз.
Негізгі мағынасы «Рух пен намыс - егіз» деген мақал адам бойындағы ішкі күш пен ар-намыстың бір-бірінен ажырамайтынын…
Батырдан - сауға, мергеннен - сыралғы.
Негізгі мағынасы Батырдан сауға, мергеннен сыралғы күту — халықтың ер жігіттен, қолы жүйрік, ісі епті адамнан бір…
Алыстан шабынған батырдың күші қайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр ұзаққа созылған жорықта, алыстан шауып келгенде, шаршап-шалдығып…
Тазы қуған қояндай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің артынан өте жылдам, тынымсыз, тыным бермей қууын білдіреді. Тура мағынасында…
Атқыштан ажал қашады.
Негізгі мағынасы Атқыштан ажал қашады деген мақалдың тура мағынасы — мерген, қаруы мығым, нысананы дәл көздейтін…
Өлімнің егізінен сақта.
Негізгі мағынасы «Өлімнің егізінен сақта» деген мақалдың тура мағынасы — адамды өлімге жеткізетін қос қауіптен, қатерлі…
Ер кешуде, нар көшуде сыналады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам да, түйе де ұзақ жолда, ауыр көште сыналады. Астарлы мағынасы — ер…
Батырдың бір ісі тентек,
Қорқақтың екі ісі тентек.
Қорқақтың екі ісі тентек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батыл адам мен қорқақ адамның іс-әрекетін салыстырады. Батыр кейде асығыстықпен немесе қатты…
Екі тұйғын жабылса қаздың соры.
Негізгі мағынасы Екі тұйғын жабылса қаздың соры деген мақалдың тура мағынасы — екі жыртқыш құс бірігіп аңға түссе…
Ерден ердің қаупі бар.
Негізгі мағынасы «Ерден ердің қаупі бар» деген мақал батыл, намысты, қайсар адаммен бетпе-бет келгенде сақ болу керек…
Ерлік өлім ерді көбейтеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ерлік жолында қаза тапқан адамның өзі өлсе де, аты өшпей, ел жадында…
Батыр өлмейді, мерт болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адам да адам болғандықтан, өмірден өтеді, яғни мерт болады. Бірақ…
Қабырғалы қара нар,
Қабырғасын сөксең, бақ етпес.
Қабырғасын сөксең, бақ етпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға да, мықты тұлғаға да қатысты айтылады. «Қабырғалы қара нар» — жүгі ауыр болса да…
Баталы батыр арымас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адамға берілген бата оның жолын ашып, беделін түсірмейді, керісінше…
Жүйрік жүлдесін алмай қоймайды.
Негізгі мағынасы «Жүйрік жүлдесін алмай қоймайды» деген мақал тура мағынасында бәйгеге қосылған тұлпардың шапшаңдығы…
Жарақты күні жау жолықпайды,
Жайлы күні қонақ келмейді.
Жайлы күні қонақ келмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сақтық пен дайындықтың мәнін білдіреді. Адам қауіпке алдын ала қамданып, жарағын сайлап, өз…
Алысқан жауға арқаңды көрсетпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаумен бетпе-бет келгенде именіп, әлсіздік танытпа, кері шегінбе, қарсы тұра біл дегенді…
Ең көп оқылған
Ит - тойған жеріне,
Ер жігіт - туған жеріне.
Ер жігіт - туған жеріне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның табиғаты мен ер жігіттің елге, жерге деген сүйіспеншілігін салыстырады. Ит тойған…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқыны да, ер азаматты да салыстыра отырып, олардың ең басты қадірі неде екенін көрсетеді…
Ер кезегі үшке дейін.
Негізгі мағынасы «Ер кезегі үшке дейін» деген мақал ер жігіттің намысы сыналатын сәтте бірден берілмей, қарсыласуға…
Ерді намыс өлтіреді,
Қоянды қамыс өлтіреді.
Қоянды қамыс өлтіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезін, абырой мен намыстың орнын айтады. «Ерді намыс өлтіреді» дегені — ер жігіт…
«Батылдық туралы» мақал-мәтелдер қазақтың ерлікке, намысқа, тәуекелге деген көзқарасын жинақтайды. Бұл нақыл сөздер жауынгерлік рухты ғана емес, күнделікті өмірде әділдікті қорғау, жауапкершілік алу, қорқынышты жеңу сияқты қасиеттерді де дәріптейді.
Категориядағы мақалдар жас ұрпақты қайсар болуға, қиын сәтте тайсалмай шешім қабылдауға, ел мен отбасы алдындағы парызды ұмытпауға тәрбиелейді. Батыл адамның беделі, қорқақтықтың салдары, намыс пен ар-ожданның бағасы қысқа да нұсқа сөзбен терең жеткізіледі.
Категориядағы мақалдар жас ұрпақты қайсар болуға, қиын сәтте тайсалмай шешім қабылдауға, ел мен отбасы алдындағы парызды ұмытпауға тәрбиелейді. Батыл адамның беделі, қорқақтықтың салдары, намыс пен ар-ожданның бағасы қысқа да нұсқа сөзбен терең жеткізіледі.