Қылышты қорқақты
Сойылды батыл соғады.
«Қылышты қорқақты Сойылды батыл соғады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қылышы бар қорқақты сойылы бар батыл жеңеді. Мақал шайқаста жеңісті қару емес, жүрек шешетінін айтады: қолындағы қаруы мықты болса да, қорқақ адам оны пайдалана алмайды, ал қарапайым ағаш сойылы бар батыл адам оны соғып жығады. Мұнда батылдық пен рухтың құралдан жоғары екені көрсетіледі. Өмірде де солай: жақсы құрал-жабдықтың өзі қорқақты құтқармайды, батыл адам аз нәрсемен де көп бітіреді.
Образдар мен теңеулер
Қылыш — темірден соғылған, ұстаның шеберлігін талап ететін қымбат әрі қатерлі қару; оны көбіне бай мен батыр ұстаған. Сойыл — ұзын, басы жуандау ағаш шоқпар; малшы мен қарапайым қазақтың қаруы, барымта мен төбелесте қолданылған. Мақал екі қаруды ғана емес, екі адамды да қарама-қарсы қояды: қымбат қару — қорқақтың қолында, қарапайым қару — батылдың қолында. Соғады етістігі әрі ұрады, әрі жеңеді деген мағына береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жабдығы, мүмкіндігі аз болса да батыл, табанды адамды қолдағанда айтады: жарыста, сайыста, бәсекеде. Интонациясы — дем беру, кейде мақтау. Қымбат құралына сеніп, бірақ іске батылы бармайтын адамды мысқылдағанда да айтылады. Мысалы: «Олардың формасы жаңа, ал біздің етігіміз ескі. Ештеңе етпес, қылышты қорқақты сойылды батыл соғады».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың шағын мектебінің оқушылары қаладағы озат мектепті олимпиадада жеңгенде, директор оларды осы мақалмен мақтайды.
— Базарда жаңа ашылған шағын наубайханаға жұрт ағылып, қасындағы үлкен дүкеннің бос тұрғанын көрген қария осы мақалды күлімсіреп айтады.
Soıyldy batyl soǵady.