Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
476.4K
Қаралым
309
Орташа
Сұрыптау:
Алтыннан қымбат сөз айтсаң,
Ақымақ құлақ аспайды.
Ақымақ құлақ аспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ең бағалы сөзді айтсаң да, ақылы кем, түсінігі таяз адам оны тыңдамайд...
Қарғайын десем жалғызымсың,
Қарғамайын десем жалмауызымсың.
Қарғамайын десем жалмауызымсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туған адамға, жақынға деген екіұдай сезімді білдіреді. Тура мағынасында айтушы бір адамды...
Өз ақылың ақыл-ақ,
Кісі ақылы шоқырақ.
Кісі ақылы шоқырақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ақылына сенуді, бірақ басқа кісінің ақылын да орынсыз кемсітпеуді меңзейді. «Ө...
Биік төбеге шықсаң,
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
Көзің ашылар.
Жақсымен сөйлессең,
Көңілің ашылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ортасы мен көрген-түйгені оның ой-өрісіне тікелей әсер ететінін білдіреді. Биік т...
Түйені жел шайқаса,
Ешкіні көктен ізде.
Ешкіні көктен ізде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге мүмкін емес, орынсыз әрекетті әжуалайды. Түйені жел шайқамайды, өйткені ол ірі...
Текті жігіт тек жүрер,
Текелес киік жай жүрер.
Текелес киік жай жүрер.
**Негізгі мағынасы** Текті, тәрбиелі жігіт өз мінезін тежеп, орынсыз даурықпай, сабырмен, байыппен жүреді. Ол көп сөзге...
Көптің ақылы - көл.
**Негізгі мағынасы** «Көптің ақылы - көл» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы ойға құрылған. Мұндағы негізгі ой...
Байлауы жоқ шешеннен
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де салмағын өлшеуге шақырады. Тек көп сөйлей беретін, бірақ байламы жоқ...
Болмасаң да ұқсап бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бойында бір қасиет болмаса да, соған ұқсауға, сол деңгейге жетуге тырысу керегін...
Аузымен құс тістеп.
**Негізгі мағынасы** «Аузымен құс тістеп» деген тіркес тура мағынасында адамның құсты тісімен ұстап алуы мүмкін емес ек...
Ақыл - ауыс, ырыс - жұғыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен ырыстың адамға жалғыз ғана өз еңбегімен емес, айналадағы орта арқылы да келетіні...
Сөйлей білмес жаманның
Сөзі өтпес бір пышақ.
Сөз білетін адамның
Әр сөзіне бір тұсақ.
Сөзі өтпес бір пышақ.
Сөз білетін адамның
Әр сөзіне бір тұсақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз қадірін білмейтін, ойсыз сөйлейтін адамның сөзі елге өтпейтінін айтады. Ондай кісінің...
Ақыл алтау, ой жетеу.
**Негізгі мағынасы** «Ақыл алтау, ой жетеу» деген мақал адам баласының ақылы мен ойының көп қырлы, терең екенін білдіре...
Ондай-ондай хан қызында да болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның қызы сияқты ең мәртебелі, тәрбиелі деген адамның өзінде де кемш...
Болат біз қап түбінде жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: болат сияқты берік, қымбат металл қаптың түбінде босқа жатып қалмайды,...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.