Буаз бие сүзеген сиырды мүйізінен таниды.
«Буаз бие сүзеген сиырды мүйізінен таниды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Буаз бие ішіндегі құлынын сақтайды: қораға кірсе де, суатқа барса да, мүйізін шошайтып тұрған сүзеген сиырды алыстан аңғарып, оған жоламайды. Мақал осыдан екі ой түйеді. Біріншісі: қорғайтын қымбат нәрсесі бар адам ерекше сақ болады, қауіпті бұрын сезеді. Екіншісі: зиянды адам белгісінен танылады, оның мінезін сыртқы қылығынан байқауға болады. Жалпы мағынасы — сақ адам қауіпті кездейсоқ күтпейді, белгісіне қарап алдын ала бойын аулақ салады.
Образдар мен теңеулер
Ауылда жылқы мен сиыр бір суатқа, бір өріске жиі түседі. Сүзеген сиыр басын төмен салып, мүйізін алға қаратып ұмтылады; басқа малдар оның әдетін біліп, жанына бармайды. Буаз бие — құлынын көтеріп жүрген, ауыр қимылдайтын мал; бір рет сүзілсе, құлынын тастап кетуі мүмкін, сондықтан ол аса сақ. Образда мүйіз — қауіптің көзге көрінетін белгісі, ал буаз бие — жоғалтатын нәрсесі бар, сол себепті көзі ашық жан.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды сақтыққа шақырғанда айтады: баласын күмәнді ортадан қорғаған ананың сезімталдығын мақтағанда, не алдамшыны бірден таныған адамның көрегендігін сипаттағанда. Мысалы: «Апам ол саудагердің сөзіне бір минутта күмәнданды. Буаз бие сүзеген сиырды мүйізінен таниды». Үні сүйсіну не ескерту. Біреуге жала жауып, оны «сүзеген сиыр» деп кемсіту үшін айтылмайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Аяғы ауыр келін базарда қалта ұрысын қылығынан аңғарып, сөмкесін құшақтай қояды; енесі оның сақтығына риза болады.
— Жайлауда әже немерелерін ашулы бұқа жайылған сайға жібермей, басқа жолмен айналдырып әкеледі.
— Ауылға келген бөтен адам несие ұсынғанда, ата-ана оның асығыс сөзінен қулықты сезіп, қол қоюдан бас тартады.