Бойың қысқа болса, түйеге мін,
Бойың ұзын болса, есекке мін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда адамның бойына қарай мінетін көлікті айтып тұрғандай көрінеді. Бірақ астарлы мағынасы мүлде басқа: әр адам өз мүмкіндігіне, ыңғайына, шама-шарқына сай іс таңдауы керек. Біреудің жолын, әдісін не міндетін орынсыз қайталау қиындық туғызады. Яғни, қолыңнан келетін істі дұрыс таңдап, өз болмысыңа лайық әрекет етсең ғана нәтижеге жетесің.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қысқа бой» мен «ұзын бой» — адамның жеке қабілеті, ерекшелігі мен жағдайының белгісі. «Түйе» мен «есек» — тірліктегі әртүрлі амал, жол немесе мүмкіндік. Түйе биік, сондықтан бойы аласа адамға ыңғайлы; есек аласа, сондықтан бойы ұзын адамға қолайлы деген ой арқылы халық өмірде үйлесім мен орынды таңдаудың маңызын жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адамға өз күшін дұрыс бағалауды ескертеді. Мысалы, тәжірибесі аз адам бірден күрделі жобаға кіріссе, қиналып қалуы мүмкін; ал өзіне сай, шағын істен бастаса, біртіндеп өседі. Сондықтан бұл сөз «өз өлшеміңді біл, өзіңе лайық жол таңда» деген насихат ретінде қолданылады.
Boıyń uzyn bolsa, esekke min.