Болат егеуге келсе де, илеуге келмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің беріктігін, қайсарлығын білдіреді. Тура мағынасында болатты егеумен қайрауға, өңдеуге болады, бірақ оны илеу, яғни жұмсартып, еркін иіп-түзету қиын. Астарлы мағынасы — кейбір адамдардың болмысы өте қатты, өз дегенінен қайтпайтын, иліне бермейтін болады. Мұндай жанға күшпен ықпал ету, зорлықпен көндіру нәтиже бермейді; оны тек ақылмен, сабырмен, орнымен түсіндіру керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «болат» — мықтылықтың, беріктіктің бейнесі. «Егеу» — қайрау, түзету, шыңдау әрекетін көрсетеді, ал «илеу» — жұмсарту, көндіру, иліктіру мағынасын береді. Яғни мақал болаттай қатты адам мен жұмсақ материалды салыстырып, мінездің әртүрлі болатынын аңғартады. Бұл жерде қаттылық тек физикалық қасиет емес, адам бойындағы қырсықтық, берік ұстаным, кейде ырыққа көнбеушілік ретінде көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мінезі өте қатаң, бір шешімнен қайтпайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер өз ұстанымынан таймай, жаңа ережеге бірден көнбесе, әріптесі: «Оған қысым жасама, болат егеуге келсе де, илеуге келмейді» деп айтуы мүмкін. Мұның мәні — мұндай адамды күшпен емес, түсінікпен бағыттау керек деген ой.