Ат берсең азар,
Тон берсең тозар,
Жаңсылық етсең,
Бәрінен де озар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсылықтың ең құндысы — адамның ішкі жанын байытатын, өміріне пайдасы тиетін ізгі іс екенін айтады. Тура мағынасында ат та, тон да — уақыт өте ескіретін, тозатын дүние. Ал жақсы сөз, қолдау, жәрдем, өнеге сияқты жақсылықтар тозбайды, қайта адамға ұзақ әсер етеді. Астарлы мағынасы — мал-мүлікпен ғана емес, ниетпен, мейіріммен, дұрыс әрекетпен көмектесу бәрінен жоғары.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "ат" пен "тон" — қазақ тіршілігіндегі бағалы, бірақ өткінші дүние белгілері. Ат — көлік, күш-қуат, тұрмыс қажетін өтейтін нәрсе; тон — қысқа киілетін, тозатын киім. Осылардың мысалға алынуы жақсылықтың заттық сыйдан биік екенін көрсетеді. "Озар" сөзі жақсылықтың қадірі бәрінен артық, оның сауабы мен ықпалы ұзақ болатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды ақшаға не сыйлыққа ғана сүйенбей, шынайы көмектесуге үндейді. Мысалы, біреуге қымбат зат сыйлағаннан гөрі, сабағын түсінбей жүрген оқушыға уақыт бөліп түсіндіру әлдеқайда пайдалы болуы мүмкін. Осындай ізгі әрекет кейін сол адамның өмірінде үлкен өзгеріс әкеледі.
Ton berseń tozar,
Jańsylyq etseń,
Bárinen de ozar.