Уақыт, замана туралы 418
Уақыт туралы мақал-мәтелдер уақыттың қадірін, сабыр мен ұқыптылықты, сәтті бағалауды үйретеді.
Күнде бір мақал
«Уақыт, замана туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
418
Мақал-мәтел
146.4K
Қаралым
350
Орташа
Сұрыптау:
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура…
Таң атпайын десе де,
Күн қоймайды.
Күн қоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің өз заңдылығы бар екенін білдіреді. Адам бір істің болуын қаламаса да, табиғат пен…
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасында…
Ештен кеш жақсы.
Негізгі мағынасы «Ештен кеш жақсы» деген мақал қандай істі болса да, мүлде қолға алмағаннан гөрі кейін болса да…
Уақыт - қадірін білгенге қазына,
Білмегенге быламық.
Білмегенге быламық.
Негізгі мағынасы Уақыттың қадірін түсінген адам оны бағалы қазынадай көреді, өйткені әр сәтті тиімді пайдалану өмірде…
Заманы бірдің амалы бір.
Негізгі мағынасы «Заманы бірдің амалы бір» деген мақал бір дәуірде, бір қоғамда өмір сүрген адамдардың…
Көш көлікті, көрікті болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону, жол жүру көркем, сәнді, ретімен болғаны жақсы деген ой…
Дау мұраты - біту,
Сауда мұраты - ұту,
Қыз мұраты - кету,
Жол мұраты - жету.
Сауда мұраты - ұту,
Қыз мұраты - кету,
Жол мұраты - жету.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің өзіне лайық түпкі мақсаты бар екенін көрсетеді. Дауласқан істің ең жақсы шешімі…
Жетіқарақшыны таныған,
Жеті түнде адаспас.
Жеті түнде адаспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аспандағы Жетіқарақшы жұлдызын таныған адам түнде жолын таба алады…
Темірді қызған кезде соқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істің дер кезінде орындалуы керегін айтады. Темір қызған кезде ғана иіледі, ал суып қалса…
Ай шалқасынан туса, ай бойы аяз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, алдағы уақыттың жайын болжауға болатынын білдіреді. Тура…
Кешегі күннен алыс жоқ,
Ертеңгі күннен жақын жоқ.
Ертеңгі күннен жақын жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың адам қолынан қашып құтылмайтын шындығын білдіреді. Кеше өтіп кетті, сондықтан ол…
Жол болмайды асусыз,
Той болмайды шашусыз.
Той болмайды шашусыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолдың өзі асу-тасусыз, қиын өткелсіз болмайды; той да шашу шашпай, қуаныш…
Уақыт керуеніне бөгет жоқ.
Негізгі мағынасы «Уақыт керуеніне бөгет жоқ» деген мақал уақыттың тоқтамайтынын, өмірдің өз арнасымен үнемі алға…
Әр нәрсе уақытында қызықты.
Негізгі мағынасы Әр істің өз мезгілі бар, сол уақытында жасалған нәрсе ғана мәнді, әсерлі әрі пайдалы болады. Асығыс…
Ат шаппайды, бақ шабады,
Бақ шаппайды, бап шабады.
Бақ шаппайды, бап шабады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың бәйге алуында тек жүйріктік қана емес, бағы да, бабы да шешуші рөл…
Алпыс күн тасыған су алты күнде қайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай күшті, екпінді болып көрінген нәрсенің бәрі мәңгі емес екенін айтады. Тасыған су…
Ақ түйенің қарны жарылды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түйенің қарны жарылғандай ерекше бір оқиғаның болғанын білдіреді…
Ертеңгі асты тастама,
Кешкі асқа қарама.
Кешкі асқа қарама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ертеңгі асқа немқұрайлы қарама, таңғы асты ішуді ұмытпа дегенді білдіреді. Тура мағынасында…
Жаздың бір күні
қыстың мың күніне татыр.
қыстың мың күніне татыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаз мезгіліндегі бір күннің қадірі қыстағы ұзақ уақытқа татитынын білдіреді. Тура мағынасы…
Шөлмен жүрсең де, жолмен жүр,
Жол көлге, көл елге аларады.
Жол көлге, көл елге аларады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды адаспай, жөн-жосықпен жүруге үндейді. Тура мағынасында шөл далада жүрсең де…
Уақыт тас екеш тасты да тоздырады.
Негізгі мағынасы Уақыттың күші бәрінен де мықты деген ой айтылады. Тура мағынасында тас жылдар өте келе мүжіліп…
Өткен күн - ұшқан құс,
Шақырсаң да келмейді.
Шақырсаң да келмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың қайта айналып келмейтінін білдіреді. Өткен күнді қанша сағынсаң да, қанша өкінсең…
Ой түбінде алтын бар,
Ойлай берсең, табарсың.
Қанша ұзақ болғанмен,
Жүре берсең, барарсың.
Ойлай берсең, табарсың.
Қанша ұзақ болғанмен,
Жүре берсең, барарсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды терең ойлануға, сабырмен ізденуге үндейді. Ойдың түбінде «алтын бар» деуі — кез…
Мезгілі жетсе мұз да ерір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — уақыт өте келсе мұздың өзі де ериді. Астарлы мағынасы — ешбір қиындық…
Су патшасы - мұрап,
Түн патшасы - шырақ.
Түн патшасы - шырақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің өз иесі, өз реті болатынын білдіреді. Су тарату, арық-атызды жөнге салу сияқты…
Ұйқы деген дұшпан бар,
Жолдан, істен қалдырар,
Тұла бойды талдырар,
Дұшпаныңа алдырар.
Жолдан, істен қалдырар,
Тұла бойды талдырар,
Дұшпаныңа алдырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұйқыны орынсыз, шамадан тыс алсаң, ол адамға зиян келтіретінін ескертеді. Тура мағынасында…
Жолға шықсаң сайлан,
Бес қаруыңды байлан.
Бес қаруыңды байлан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолға шығарда адам барлық керегін түгендеп, бес қаруын дайындап алу керек…
Сабақты ине сәтімен.
Негізгі мағынасы «Сабақты ине сәтімен» деген мақал әр істің өз уақыты, өз реті бар екенін білдіреді. Тура мағынада ине…
Бірде бие, бірде түйе.
Негізгі мағынасы «Бірде бие, бірде түйе» деген мақал адам не істің тұрақсыз, құбылмалы күйін білдіреді. Тура…
Қыстың қамын жаз ойла,
Жаздың қамын қыс ойла.
Жаздың қамын қыс ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдын ала ойлануға, ертеңгі күнге дайын болуға шақырады. Тура мағынасы — қыста қажет…
Әкең барда ел таны, көріп жүріп,
Атың барда жер таны, желіп жүріп.
Атың барда жер таны, желіп жүріп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жастық шағында, мүмкіндік бар кезде көп көріп, көп үйрен деп кеңес береді. «Әкең…
Керуен кері айналғанда,
Ақсақ түйе алға шығады.
Ақсақ түйе алға шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: керуен кері бұрылған сәтте, жүрісі баяу, ақсақ түйе алдыңғы қатарға шығып…
Уақыт - көшкен керуен.
Негізгі мағынасы Уақыт тоқтамайды, бір орнында тұрмайды, үнемі алға жылжып отырады. Мақалдың тура мағынасы бойынша…
Бір күндік жолға шықсаң,
Үш күндік азық ал.
Үш күндік азық ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолға шыққан адам бір күнге ғана емес, үш күнге жететін азық алып шықсын…
Жолаушы азығы жолда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолға шыққан адамның азығы жол үстінде қажет болады деген сөз. Астарлы…
Түскі асқа түстік жерден келеді,
Кешкі асқа күндік жерден келеді.
Кешкі асқа күндік жерден келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түскі асқа жақын жерден келген адам уақытылы жетеді, ал кешкі асқа…
Батар күннің атар таңы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күн батады, бірақ оның орнына ертең қайта таң атады. Астарлы мағынасы…
Алдыңа бір қарасаң, артыңа он қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кез келген іске асықпай, абайлап, ойланбай қадам баспауға үндейді. Тура мағынасы…
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура…
Таң атпайын десе де,
Күн қоймайды.
Күн қоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің өз заңдылығы бар екенін білдіреді. Адам бір істің болуын қаламаса да, табиғат пен…
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасында…
Ештен кеш жақсы.
Негізгі мағынасы «Ештен кеш жақсы» деген мақал қандай істі болса да, мүлде қолға алмағаннан гөрі кейін болса да…
«Уақыт туралы» мақал-мәтелдер – қазақтың өмірлік тәжірибесінен туған, уақыттың құнын, оның қайта оралмайтын қасиетін еске салатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар адамды әр сәтті бағалауға, мақсатқа уақытында ұмтылуға, еріншектік пен кешеуілдің зиянын түсінуге жетелейді.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.