Жетіқарақшыны таныған,
Жеті түнде адаспас.
«Жетіқарақшыны таныған, Жеті түнде адаспас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жетіқарақшы жұлдыздарын танитын адам ең қараңғы түнде де адаспайды. Ертеде жолаушы түнде бағытты жұлдызға қарап анықтаған: Жетіқарақшы Темірқазықты айнала қозғалады, сол арқылы солтүстікті табуға болады. Мақал білімнің, бағдардың құнын айтады: керек белгіні білетін адам қиын, белгісіз жағдайда да сасып қалмайды. Сондықтан білімі мен бағдары бар адамға сенуге болады.
Образдар мен теңеулер
Жетіқарақшы — аспандағы жеті жарық жұлдыз, Үлкен Аю шоқжұлдызының бір бөлігі. Қазақ аңызында ол жеті қарақшы, яғни жеті ұры, Темірқазыққа байланған екі атты, Ақбозат пен Көкбозатты, ұрламақ болып айналып жүреді делінеді. Мал баққан, жол жүрген қазақ үшін жұлдыз тану — тіршілік білімі. «Жеті» санының қайталануы мақалды ырғақты етеді, ал «жеті түн» тым қараңғы, ұзақ түнді аңғартады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды білім алуды, қажетті шеберлікті игеруді ынталандыру үшін айтады: негізгі заңдылықты білген адам кез келген жағдайда жөн табады. Мұғалімдер оқушыларға, шеберлер шәкірттеріне айтады. Біреудің білмегенін мазақтау үшін қолданылмайды. Мысалы, карта мен компасты қолдануды үйренген балаларға жетекші: «Жетіқарақшыны таныған жеті түнде адаспас, енді орманда да адаспайсыңдар», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Түнде жайлауда қалған немересіне атасы аспандағы Жетіқарақшы мен Темірқазықты көрсетіп, ауылдың қай жақта екенін анықтауды үйретеді.
— Математиканың негізгі ережелерін жақсы білген оқушы олимпиаданың қиын есебін де шешеді. Мұғалім сыныпқа осы мақалды айтады.
Jeti túnde adaspas.