«Жолаушы азығы жолда.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолаушының азығы жолда: сапарға шыққан адам жол бойы аш қалмайды, оны кездескен ауыл қонақ етеді, дәмге шақырады. Мақал ежелгі қонақжайлылық салтына сүйенеді: далада жолаушыға есік жабу ұят саналған. Сондықтан сапарға шығудан қорықпа, ризығың жолда табылады деген сенім бар. Екінші мағынасы: қозғалған, жүрген адам несібесін табады, үйде отырғанға ештеңе өзі келмейді.
Образдар мен теңеулер
Жолаушы — қазақ ұғымында «құдайы қонақ», яғни Құдай жіберген қонақ; оны қарсы алу, тамақ беру, атын суарып, жатар орын тауып беру парыз іспетті болған. Ұзақ жолға жолаушы аз ғана азық, мысалы құрт, ірімшік, қақтаған ет алып шыққан, қалғанын жолдағы ауылдар толтырған. Мақалда «азық» сөзі бір жағынан нақты тамақ, екінші жағынан несібе, ырыс деген кең мағынаны береді. Үш қысқа сөз тұтас бір салтты сыйғызып тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды сапарға шыққалы тұрған, бірақ жолдың қиындығынан, қаражаттың аздығынан қобалжыған адамға демеу ретінде айтады. Жолаушыны үйге шақырғанда да айтылады: «Жолаушы азығы жолда, түсіп дәм татыңыз». Сапарға мүлде дайындықсыз шығуды ақтау үшін қолданса, орынсыз естіледі. Мысалы, қалаға жұмыс іздеп бара жатқан ұлының алаңдағанын көріп, анасы: «Қорықпа, жолаушы азығы жолда», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Қыстаудың қасынан өтіп бара жатқан бейтаныс салт атты жолаушыны шопан үйіне шақырып, шай қояды. Әйеліне жолаушының азығы жолда екенін айтады.
— Жаяу сапарға шыққан туристер ауылға кіргенде бір әже оларды тамаққа шақырады. Таңғалған жастарға ауыл ақсақалы осы мақалды түсіндіреді.