Жолға шықсаң сайлан,
Бес қаруыңды байлан.
«Жолға шықсаң сайлан, Бес қаруыңды байлан.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолға шықсаң, сайлан, яғни барлық жабдығыңды түгелдеп әзірлен; бес қаруыңды белге байлан. Бұрын жол қауіпті болған: жау, ұры, жыртқыш аң кездесуі мүмкін еді, сондықтан жолаушы қарусыз шықпаған. Мақал кез келген маңызды іске толық дайындықпен кірісуге шақырады. Бүгін «бес қару» деп жолға қажетті бар керек-жарақ, білім мен дағды ұғынылады.
Образдар мен теңеулер
Бес қару — бұрынғы жауынгердің толық жарағы; оның құрамы әр деректе әр түрлі аталады, көбіне садақ, жебе, найза, қылыш, айбалта не шоқпар сияқты қарулар айтылады. «Бес қаруы сай» деген тіркес толық әзірлікті білдіреді. «Сайлану» — киініп, қаруланып, жолға толық жабдықталу. «Сайлан» мен «байлан» ұйқасы мақалды жаттауға жеңіл, әмір сияқты ширақ етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ұзақ сапарға, жарысқа, емтиханға не қиын шаруаға аттанған адамға әзіл аралас ақыл ретінде айтылады. Ақсақалдар жастарды шығарып салғанда да қолданады. Мысалы: «Ертең тауға шығасыңдар ғой. Жолға шықсаң сайлан, бес қаруыңды байлан деген: жылы киім, су, шам, телефонның қуатын ұмытпаңдар».
Қолданылу жағдаяттары
— Шопан көктемде отарды жайлауға айдап шығарда, баласына киіз, ас-су, дәрі-дәрмекті түгендетіп, мақалды айтты.
— Бапкер облыстық жарысқа аттанар алдында балуандарына формасы мен құжаттарын тексертіп, мақалды күле айтты.
Bes qarýyńdy baılan.