Жол болмайды асусыз,
Той болмайды шашусыз.

Негізгі мағынасы

Тау жолы асусыз болмайтыны сияқты, той да шашусыз болмайды дейді. Әр істің өз ажырамас бөлігі, өз салты бар. Жолаушы асуды айналып өте алмайды, оған шықпай, ары қарай жүре алмайды; той иесі шашу шашпай, тойды той деп айта алмайды. Бірінші жол жолдағы қиындықты, екіншісі тойдағы қуаныш белгісін айтады: өмірде қиындық та, қуаныш та өз орнымен келеді. Тойға шашу дайындау — ырым мен ықыластың белгісі.

Образдар мен теңеулер

Асу — таудың жол өтетін ойыс тұсы, оған шығу жолаушы мен көлікке ең ауыр сәт. Шашу — тойда, қуанышта адамдардың басына кәмпит, құрт, тиын, бауырсақ шашу салты. Шашуды теріп алу ырыс саналған, балалар қызыға таласып жинайды. Мақал екі түрлі әлемді — жолдың қиындығы мен тойдың қуанышын — бір өлшеммен береді. «Асусыз» бен «шашусыз» ұйқасы өлең жолындай естіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды той дайындығы кезінде шашуды ұмытпа деп еске салғанда айтады. Кеңірек мағынада — әр істің қиындығы да, міндетті салты да болады дегенді білдіреді: жаңа іс бастаған адамға кедергіден қорықпа деп демеу ретінде айтуға болады. Мысалы, келін түсіргенде шашуға кәмпит жетпей қалады-ау деп уайымдаған енеге құдағиы: «Жол болмайды асусыз, той болмайды шашусыз, мол етіп алайық» дейді.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда бесік той болатын күні таңертең әже қалтасына кәмпит пен тиын салып, келіндерге осы мақалды айтып, шашуды өзі шашатынын ескертті.
— Таулы жайлауға мал айдап бара жатқан шопандар биік асудан әрең өткенде, ақсақал осы мақалды айтып, жастарды жігерлендірді.