Уақыт, замана туралы 419
Уақыт туралы мақал-мәтелдер уақыттың қадірін, сабыр мен ұқыптылықты, сәтті бағалауды үйретеді.
419
Мақал-мәтел
73.8K
Қаралым
176
Орташа
Сұрыптау:
Отырған жерден отын кес.
**Негізгі мағынасы** Отырған жерден отын кес деген сөз тура мағынасында өзің отырған, тұрған орныңнан қимылдамай пайдаң...
Бармаса бата қаза.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір іске, сапарға не ниет еткен жерге бармасаң, одан берілетін бата ме...
Жақындықты ат айырады,
Оқымағанды хат айырады.
Оқымағанды хат айырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам арасындағы жақындық пен алшақтықтың, сондай-ақ білімділік пен надандықтың ара жігін...
Теңіз - тамшыдан.
**Негізгі мағынасы** Теңіз тамшыдан жиналатыны сияқты, үлкен істің де бастауы ұсақ әрекеттен құралады. Мақал адамды кішк...
Аттылыға еріп,
Жаяудың таңы айырылады.
Жаяудың таңы айырылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: атты адамның жүрісі жылдам, ал жаяу адамның жолы ұзақ болғандықтан, оға...
Қыс шілдеде жілік жүгірер,
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
Жаз шілдеде күлік жүгірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жыл мезгіліне қарай тіршілік ырғағы өзгеретінін білдіреді. Тура мағынада, қыста малдың жі...
Үркер мен Ай ауыл-үй қонысты,
Үркер мен Ай тоғысты.
Үркер мен Ай тоғысты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аспандағы Үркер мен Айдың бір мезетте көрінуі, яғни табиғат құбылысыны...
Төрешілдің ертеңі таусылмайды,
Мылжыңның «ертеңгісі» таусылмайды.
Мылжыңның «ертеңгісі» таусылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге берік болмай, істі кейінге қалдыра беретін адамды сынайды. Төрешілдікке, яғни орынс...
Еріншектің ертеңі көп,
Жеңілтектің селтеңі көп.
Жеңілтектің селтеңі көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалқау, еріншек адамның ісі бітпей, бәрін «ертеңге» ысыра беретінін білдіреді. Ол бүгін а...
Тардан кеңіген озады,
Кеңнен тарылған азады.
Кеңнен тарылған азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тар жерде кеңейген нәрсе алға шығады, ал кең жерден тарысқан нәрсе әлс...
Ащы мен тұщыны татқан біледі,
Алыс пен жақынды жортқан біледі.
Алыс пен жақынды жортқан біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ащы мен тұщының, яғни әртүрлі дәмнің айырмасын оны татқан адам ғана біл...
Ертеңгі ақыл түске жарамас,
Түскі ақыл кешке жарамас.
Түскі ақыл кешке жарамас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның істі дер кезінде ойлап, уақытында шешім қабылдауы керегін айтады. Тура мағынада —...
Екіндіде ел тастама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: екінді уақытында, яғни күн еңкейіп, кеш бата бастаған шақта елден, ауы...
Желмен жарыспа,
Көлеңкеңді қума.
Көлеңкеңді қума.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз әуреге салынбауға, қол жетпейтін нәрсені қуып, босқа күш жұмсамауға үндейд...
Бақ келсе аспа,
Сыр келсе саспа.
Сыр келсе саспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға бақ пен қиындықтың екеуіне де сабырмен қарауды үйретеді. «Бақ келсе аспа» дегені —...
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіре...
Таң атпайын десе де,
Күн қоймайды.
Күн қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің өз заңдылығы бар екенін білдіреді. Адам бір істің болуын қаламаса да, табиғат пен...
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасынд...
Уақыт - қадірін білгенге қазына,
Білмегенге быламық.
Білмегенге быламық.
**Негізгі мағынасы** Уақыттың қадірін түсінген адам оны бағалы қазынадай көреді, өйткені әр сәтті тиімді пайдалану өмірд...
Заманы бірдің амалы бір.
**Негізгі мағынасы** «Заманы бірдің амалы бір» деген мақал бір дәуірде, бір қоғамда өмір сүрген адамдардың тұрмыс-тірші...
«Уақыт туралы» мақал-мәтелдер – қазақтың өмірлік тәжірибесінен туған, уақыттың құнын, оның қайта оралмайтын қасиетін еске салатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар адамды әр сәтті бағалауға, мақсатқа уақытында ұмтылуға, еріншектік пен кешеуілдің зиянын түсінуге жетелейді.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.
Мұнда уақытты дұрыс жоспарлау, сабыр сақтау, іс пен сөздің мерзімін табу, мүмкіндікті өткізіп алмау секілді ұғымдар кең көрініс табады. Осындай мақалдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен оқу үдерісінде де ойды ұштап, жауапкершілік пен тәртіпке шақыратын өнегелі құрал ретінде қолданылады.