Сақтық туралы 840
Сақтық туралы мақал-мәтелдер қауіптен сақтану, ойлы әрекет ету және алдын ала қамданудың мәнін үйретеді.
Күнде бір мақал
«Сақтық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
840
Мақал-мәтел
271.4K
Қаралым
323
Орташа
Сұрыптау:
У ды у қайырады.
Негізгі мағынасы У деген — адамға зиян келтіретін нәрсе, ал «у ды у қайырады» дегені: жамандыққа жамандықпен ғана…
Сәтін салған ауруға не болса сол ем.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауруға қандай ем тап келсе, соны пайдалану. Астарлы мағынасы — қолайлы…
Пәленің басы бурылдан.
Негізгі мағынасы «Пәленің басы бурылдан» деген мақал бір қиындықтың, кесапаттың, қырсық істің басы әлсіз көрінетін…
Атын алдырған ерін жоқтамайды,
Басын алдырған шашын жоқтамайды.
Басын алдырған шашын жоқтамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің аты кетсе, оны қайта іздеп жоқтау оңай, ал басы кетсе, шашты…
Үйіне ұры түскендей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның немесе бір үйдің жағдайын тым ауыр, абыржулы, үрейлі күйде екенін бейнелейді…
Жаман ұры жақындағысын қармайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман ұры қолына түскен ең жақын, ең оңай затты іліп әкетеді. Астарлы…
Өз аузына өзі ие бола алмаған:
астындағы түйесінен айырылар,
жетегіндегі биесінен айырылар.
астындағы түйесінен айырылар,
жетегіндегі биесінен айырылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз сөзін, мінезін, ашуын, тілін тежей алмаса, ақырында үлкен шығынға ұшырайтынын…
Әр таудың түлкісін өз қыраны алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің өзіне лайық адамы болатынын білдіреді. Тура мағынасында, әр тауда жүрген түлкіні…
Қаңбақтан қашсаң дөңбекке.
Негізгі мағынасы Қаңбақтан қашсаң, дөңбекке ұшырайсың деген сөз. Яғни адам бір жамандықтан қашып құтыламын деп, одан да…
Қазанға - қақпақ, есікке - іргенек.
Негізгі мағынасы Қазанға қақпақ, есікке іргенек керек деген сөз — әр нәрсенің өз қорғаны, өз реті болуы тиіс деген ойды…
Қасқырлы жердің иті айтақшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр көп жүретін жерде ит те үнемі үріп, айтақтап отырады. Астарлы…
Өзің өлтірмес, жат жарылқамас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға өзінен жақын ешкім жоқ, өз басыңның қамын, мүддеңді, амандығыңды…
Ақсұңңар «ұшармын» деп мақтанба,
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды артық мақтаннан, өз күшіне тым сенуден сақтандырады. Қанша жүйрік, қанша мықты болсаң…
Үрген ит кісі қаппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үре берген ит адамның өзіне шаппайды, тек даурығып үріп, қорқытуы мүмкін…
Сақ қарға сағағынан ілінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сақ, қырағы қарға жеміне немесе ілігіп қалатын нәрсеге өзінің сағағынан…
Мүләйімсіген молдадан қаш,
Ала шұбар жыланнан қаш.
Ала шұбар жыланнан қаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай момын, сыпайы, жуас көрінген адамның бәріне бірдей сене бермеу керек екенін…
Есек тұсаусыз болмас,
Ер дұшпансыз болмас.
Ер дұшпансыз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде әр нәрсенің өз шегі, өз кедергісі болатынын меңзейді. Есек тұсаусыз жүрсе, бытырап…
Сыр айтқанда досыңды дұшпаным деп ұқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырды, құпияны кез келген адамға аша берме деген ескерту айтады. Тура мағынасында: ішкі…
Шідерлі атың - өз атың,
Тұсаулы атың - бос атың.
Тұсаулы атың - бос атың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шідер салынған ат еркін жүре алмайды, ал тұсаулы ат тіпті толық қозғала…
Атты күнде мінсең - тулақ,
Аптада мінсең - қунақ.
Аптада мінсең - қунақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — атқа күнде мінсең, ол тозып, жұпыны күйге түседі, яғни «тулаққа»…
Белден бөгіп, белшеден батқан.
Негізгі мағынасы «Белден бөгіп, белшеден батқан» деген мақал адамның бір іске, қиындыққа немесе берекесіз күйге әбден…
Далаға түнегенше, молаға түне.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — далада қонғаннан гөрі, молада түнеген қауіпсіздеу дегендей естіледі…
Досыңа өтірік айтпа,
Дұшпаныңа шыныңды айтпа.
Дұшпаныңа шыныңды айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сөзге сақ болуға, әркімге бірдей сыр ашпауға үйретеді. Досқа өтірік айтпа деуі…
Ажалды қарға бүркітпен ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ажалға жақындаған, әлсіреген қарға бүркітпен ойнайтындай әлсіз де…
Жолдасын жолда тастамас болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бірге жолға шыққан адам серігін ортасында қалдырмай, қауіп-қатерге жалғыз…
Көз көрмесе, сөз құлақты алдайды.
Негізгі мағынасы Көзбен көріп, нақты дәлелге сүйенбеген адамға айтылған сөз оңай әсер етеді. Яғни бір істің ақиқатын…
Азу тісі қаладай:
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай алып, айбарлы көрінгенмен, іші қауіпті, мінезі қатерлі адамды не құбылысты…
Жортушының басы жолда қалады.
Негізгі мағынасы «Жортушының басы жолда қалады» деген мақал көп жүрген, жиі сапар шегетін адамның басына түрлі қатер…
Қойға екі құлағынан басқаның бәрі жау.
Негізгі мағынасы Қойға қатысты бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың өміріне пайдалысы аз, зиян келтіретін нәрсе көп…
Жыланның уы басында,
Бейқамның жауы қасында.
Бейқамның жауы қасында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әрдайым сақ болуға шақырады. Жыланның уы басында болатыны сияқты, қауіп те кейде…
Жадағайсыз жан қалмас,
Жаға берсе, тал қалмас.
Жаға берсе, тал қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жадағай, яғни сырт киімсіз адам болмайды; бір нәрсе жиі жағылса, тал да…
Асыққанның асығы таяр.
Негізгі мағынасы «Асыққанның асығы таяр» деген мақал адамды сабырлы болуға шақырады. Тура мағынасы бойынша, асығып…
Оттан алып, суға салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір қиындықтан құтылып, енді бір қатерге тап болуын білдіреді. Тура мағынасында бір…
Шыбын да аңқаудың аузын аңдиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аңқау, сенгіш адамның әлсіз тұсын өзгелер оңай пайдаланады дегенді білдіреді. Тура…
Жауға қырыңды берсең де, сырыңды берме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы әлсіздігі мен ішкі құпиясын ажырата білуге үйретеді. Тура мағынасында, жау…
Көргенсізбен құрдас болма,
Опасызбен сырлас болма.
Опасызбен сырлас болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды араласатын ортасын дұрыс таңдауға шақырады. Тура мағынасы бойынша, көргенсіз…
Жанашырыңыз жоқ болса,
Жатпен жалғыз жүрмеңіз.
Қоштаушыңыз жоқ болса,
Біле тұра білмеңіз.
Жатпен жалғыз жүрмеңіз.
Қоштаушыңыз жоқ болса,
Біле тұра білмеңіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сүйенер жан, ақыл қосар тірек болмаса, кез келген істі оңайлықпен бастама, әсіресе…
Жасқаншақтың жаны тәтті.
Негізгі мағынасы Жасқаншақ адам қауіптен көп қорқып, өз өмірін, тыныштығын бәрінен жоғары қояды. Бұл мақалдың тура…
Өлейін деген тышқан
мысықтың құйрығымен ойнайды.
мысықтың құйрығымен ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өте қиын жағдайға түскен адам не тіршілік иесі кейде ақылға сыймайтын, қауіпті қадамға…
Пәле түбі - жұт.
Негізгі мағынасы «Пәле түбі – жұт» деген мақал кез келген үлкен апаттың, берекесіздіктің, қираудың соңы ауыр шығынға…
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Ит үреді, керуен көшеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қанша үрсе де, керуен өз жолымен жүре береді. Астарлы мағынасы…
Битке өкпелеп тоныңды отқа жақпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұсақ, мәнсіз реніштің кесірінен өзіңе үлкен зиян келтірме дегенді білдіреді. Тура…
Жау жағадан алғанда,
Бөрі етектен алады.
Бөрі етектен алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қиын-қыстау шақтағы қос қысымды білдіреді. Тура мағынасында жау жағадан, бөрі етектен…
Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кез келген істі асықпай, ойланып, алдын ала тексеріп барып орындауы керек екенін…
«Сақтық туралы» мақал-мәтелдер адамның қауіп-қатерді алдын ала болжап, әр істі ойланып атқаруына үндейді. Бұл санаттағы нақыл сөздер өмірде асығыстықтың орнына байыппен қадам жасауды, сақтансаң — сақтайтынын, ал немқұрайдылықтың өкінішке апаратынын еске салады.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.