Қарап жатқан жыланның,
Құйрығын неге басасың?
Шағайын деп шақпаса,
Шошынып неге қашасың?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға себепсіз біреуге тиісіп, өзінен-өзі дау шығарып алмауды ескертеді. Егер қарсы жақ тыныш тұрса, оны әдейі қоздырудың қажеті жоқ. Астарлы мағынасы — бейбіт жатқан адамды арандатып, кейін сол әрекеттен қорқып қашу ақымақтық екенін айту. Яғни өзің бастамаған жанжалға өзің себеп болсаң, жауапкершілік те өзіңде болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы жылан — қауіптің, ашудың, қатердің бейнесі. Оның «құйрығын басу» — біреудің мазасын алып, шектен шығу, тиісу дегенді білдіреді. Ал «шақпаса», яғни жылан әлі шақпаса да, «шошынып қашу» — орынсыз үрейлену, өз ісіңнен өзің қорқу. Мақал адамға алдымен ойлан, содан кейін әрекет ет деген терең ой салады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жұмыста, үйде не интернеттегі дауда жиі қолданылады. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде тыныш пікір жазған адамды әдейі келемеждеп, кейін оның жауабынан шошынса, осы мақал дәл келеді. Ол: біреуді әдейі қоздырма, тыныш жүргенге тиісіп, артына өзі өкініп қалма деген ескерту.
Quıryǵyn nege basasyń?
Shaǵaıyn dep shaqpasa,
Shoshynyp nege qashasyń?