Қаңтарда қатқан мұздай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қаңтарда қатқан мұздай» деген мақал бір нәрсенің өте қатты, суық, берік немесе қатып қалған күйін білдіреді. Тура мағынасында бұл — қыстың қақаған аязында қатқан мұз сияқты. Астарлы мағынасында адамның мінезі суық, қатал, мейірімсіз болып көрінуі не жағдайдың тым қатты, өзгертуге келмейтін халін сипаттайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы негізгі образ — қаңтардағы мұз. Қаңтар қазақ түсінігінде ең ызғарлы, қатты суық айдың бірі. Сондықтан «қатқан мұз» деген теңеу жұмсармайтын, берік, сезімсіз немесе өте қатып қалған қалпы бар нәрсені аңғартады. Бұл образ табиғаттағы қатаңдықты адам мінезіне не өмірлік жағдайға көшіріп береді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл тіркес көбіне біреудің мінезі тым суық, жүрегі жібімейтінін айтқанда қолданылады. Мысалы, кешірім сұраған адамға мүлде тіл қатпай, райынан қайтпай қойған кісі туралы «Қаңтарда қатқан мұздай екен» деуге болады. Сондай-ақ шешімі өзгермейтін, өте қатаң ереже не қатып қалған тәртіп туралы да айтылады.