Қонағың болса мазасыз,
Аяғыңнан тозасыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қонақ келген үйде тыныштық азаяды, үй иесіне күтім, қызмет, дайындық, сый көрсету сияқты қосымша шаруа түседі. Мақалдың тура мағынасы — қонақ күткен адам көп жүреді, шаршайды, яғни «аяғыңнан тозасыз» дегені сол еңбекті меңзейді. Астарлы мағынасы — қонақ күту оңай іс емес, ол жауапкершілік пен ыждағатты талап етеді. Бірақ бұл сөз қонақты жақтырмау емес, қайта қонақтың қадірі бар екенін, құрмет көрсету үшін еңбек керек екенін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Мазасыз» сөзі үй ішіндегі қарбаласты, тынымсыз қимылды көрсетеді. «Аяғыңнан тозасыз» деген бейнелі тіркес үй иесінің бір орында отырмай, қайта-қайта кіріп-шығып, ас-суын даярлап, қонағын күтумен әлек болатынын аңғартады. Мұнда «аяқ» — адамның әрекеті мен жүріс-тұрысының символы. Яғни көп қимыл, көп шаршау арқылы қонақжайлықтың салмағы бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі заманда да өзекті. Мысалы, үйге алыстан туыс не дос келсе, үй иесі оны күту үшін уақытын бөліп, дүкенге барып, дастарқан жайып, жол көрсетіп жүреді. Сол кезде осы мақал орынды айтылады. Ол қонақ күту мәдениетімен қатар, еңбектің де барын еске салады.
Aıaǵyńnan tozasyz.