Қанша жуан болса да,
Жалғыз ағаш үй емес.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз тұрған ағаштан үй тұрғызу мүмкін емес, ал жалғыз адамның өзі жұртқа билік жүргізіп, ел ісін шеше алмайды. Астарлы мағынасы: кез келген істің, әсіресе үлкен істің, бір адамның күшімен емес, көптің қолдауымен, ақылдасуымен, бірлігімен атқарылғаны дұрыс. Жалғыздық әлсіздікке, ал ынтымақ қуатқа жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жуан ағаш» — мықты, берік, көрнекті нәрсенің белгісі. Бірақ оның өзі жеке тұрса, үй болмайды. Бұл — күштің де, қабілеттің де жалғыз қалса толық мәнге ие болмайтынын білдіреді. «Жалғыз адам би емес» деген жолдағы би — ел басқарған, дауға төрелік айтқан беделді адам. Яғни адам қаншалықты ақылды, жақсы болса да, халықтан бөлініп, жалғыз әрекет етсе, оның сөзі мен ісі толық жүзеге аспайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымдық жұмысқа, отбасыдағы татулыққа, достардың бірлескен ісіне қатысты жиі айтылады. Мысалы, мектепте бір оқушы түгел жобаны жалғыз істеуге тырысса, жұмыс баяу әрі сапасыз шығуы мүмкін. Ал сынып болып бөлініп істесе, нәтиже жақсы болады. Бұл мақал адамдарды бір-біріне сүйенуге, ортақ іске жұмылуға үндейді.
Jalǵyz aǵash úı emes.
Qansha jaqsy bolsa da,
Jalǵyz adam bı emes.