Қонақтан аяғаның шайтанға бұйырар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонаққа дәм-тұзды, құрмет пен ықыласты аямау керек екенін айтады. Қонақты күтпей, сараңдық қылсаң, ол жақсылық өзіңе емес, жамандыққа қызмет еткендей болады деген астар бар. Яғни үйге келген адамға шын көңілмен ас беріп, сый көрсеткен дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қонақ» — тек келген адам емес, береке мен сынақтың белгісі. Ал «шайтанға бұйырар» деген тіркес сараңдықтың, қонақ күтуге қимаудың жаман іс екенін әсерлі түрде бейнелейді. Мұнда шайтан — жамандық, тарлық пиғыл, берекесіздік ұғымының символы. Халық осылайша кеңпейілділік пен жомарттықты қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл сөз үйге келген досқа, туысқа, әріптеске жылы шырай танытып, дастарқаннан дәм татқызу керек дегенді білдіреді. Мысалы, алыс жолдан келген ағайынға «шай жоқ, ас жоқ» деп қысылмай, қолыңдағы бар тағамды ұсыну — осы мақалдың мәніне сай іс. Қонақ күту арқылы адам сыйластықты арттырып, үйіне де береке шақырады.