Мейман есіктен кірсе тоқтатпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Мейман есіктен кірсе тоқтатпа» деген сөз үйге келген қонақты бөгемей, жылы қарсы ал, кірген жерінен ілтипат көрсет дегенді білдіреді. Тура мағынасында есіктен кірген адамды кідіртуге болмайды; астарлы мағынасында қонақтың жолын ашып, сый-құрметпен төрге шығару керек. Қазақ ұғымында мейман — береке мен ырыстың белгісі, сондықтан қонақты қабақ шытпай қарсы алу — тәрбиеліктің, кеңпейілділіктің нышаны.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есіктен кірсе» деген тіркес қонақтың үйге аяқ басқан сәтін бейнелейді. Есігі ашық үй — көңілі ашық, пейілі кең үй деген ұғымды береді. «Тоқтатпа» сөзі тек жолын кеспе деген емес, қонаққа салқындық танытпа, сөзбен де, мінезбен де бөгет жасама деген ойды аңғартады. Бұл жерде есік — тек үйдің кіреберісі емес, адамгершілікке апарар табалдырық.
Қазіргі өмірде
Бүгін де бұл мақал үйге келген кісіні құрметтеп, амандасып, шай ұсынып, жайлы орын беру керегін еске салады. Мысалы, ауылға алыстан туыс келсе, «шаршадың ба?» деп сұрап, бірден төрге отырғызу — осы мақалдың өмірдегі көрінісі. Мұндай қонақжайлық адамдар арасындағы сыйластықты күшейтеді, үйдің берекесін арттырады.