Қойды құртаң бүлдіреді,
Елді сұлтан бүлдіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отардағы қойды ауру не әлсіз бір қой бүлдіреді; ал ел ішін билікке ие адам, яғни сұлтан бұзады. Астарлы мағынасы — бір топқа кесір келтіретін нәрсе көбіне сыртқы жау емес, сол ортаның ішіндегі жауапсыз, әділетсіз немесе әлсіз басқарушы болуы мүмкін. Халық «елдің берекесі басшыға байланысты» деген ойды жеткізеді. Басшы әділ болса, жұрт тату, ісі жүйелі болады; әділеттен тайса, елдің ынтымағы бұзылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» — қарапайым халықтың, көптің бейнесі. «Құртаң» — әлсіз, іріп-шіріген, жарамсыз нәрсе деген ишара. Ол отардағы сау малға зиян келтіретін кеселді көрсетеді. «Сұлтан» — ел басқаратын тұлға, билік иесі. Яғни біреудің жеке мінезі не қателігі бүкіл ортаға әсер ететінін осы екі образ арқылы ұқтырған.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал ұйым, мектеп, мекеме сияқты ортада да қолданылады. Мысалы, басшысы әділетсіз болып, жауапкершілікті дұрыс бөлмесе, ұжымда береке кетеді, жұмыс сапасы төмендейді. Демек, жетекші адамның мінезі мен шешімі көптің тағдырына әсер етеді.
Eldi sultan búldiredi.