Білімнің басы - бейнет, түбі - зейнет.
«Білімнің басы - бейнет, түбі - зейнет.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Білімнің басы бейнет: алғашында оқу ауыр, машақатты. Ал түбі, ақыры — зейнет, яғни рахат, игілік. Оқып жүргенде адам ұйқысын, ойынын құрбан етеді, бірақ кейін білімінің жемісін көреді: жақсы кәсіп, сенім, құрмет. Мақал оқудың қиындығынан қорықпауға, нәтижесін ойлап шыдауға шақырады. «Басы» мен «түбі» уақыттың екі шетін — бастау мен соңғы нәтижені білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Бейнет — ауыр еңбек, азап, машақат. Зейнет — рахат, тыныштық, жақсылық; бүгінгі «зейнеткер» сөзі де осыдан. «Бейнет — зейнет» ұйқасы қазақ мақалдарында жиі кездеседі. Бас пен түп бір нәрсенің екі ұшы сияқты: жолдың, жіптің, істің басы мен соңы. Бір жолдың бойында ауыр мен жеңіл, азап пен рахат қатар тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Оқудың қиындығынан шаршап, «неге оқимын» дей бастаған баланы жұбатып, ынталандыру үшін айтылады. Мейірімді, демеу беретін интонация. Мысал: «Түнге дейін отырып сабақ дайындайсың, қиын ғой, білемін. Білімнің басы — бейнет, түбі — зейнет, шыда».
Қолданылу жағдаяттары
— Ұлттық тестілеуге дайындалып жүрген түлектерге ауыл мектебінің директоры мақалды айтып, сабыр тілейді.
— Музыка мектебінде күнде гамма ойнап шаршаған немересін әжесі мақалмен жұбатып, бір кесе шай құйып береді.
Мақалдағы сөздер
бейнет — Ауыр еңбек, машақат, қиындық; адамның маңдай терін төгіп, азап шегіп атқаратын жұмысы мен басынан кешкен тауқыметі.