Қайрат - қыран, қайғы - жылан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қайрат – қыран, қайғы – жылан» деген мақал адам мінезіндегі екі қарама-қарсы күйді салыстырады. Қайрат, жігер, рухани күш бар жерде адам биіктеп, алға ұмтылады, қиындықты жеңеді. Ал қайғы адамды іштен шағып, әлсіретіп, еңсесін түсіреді. Яғни, тура мағынада бұл екі бейне бір-біріне ұқсамайтын жануарлар арқылы берілсе, астарлы мағынасы – өмірде жігерді сақтаған адам ғана берік болады, ал уайымға берілген жан тез қажиды.
Образдар мен теңеулер
Қыран – еркіндік, биіктік, алысқа көз салу, батылдықтың нышаны. Ол қайраттың күшін, серпінін білдіреді. Жылан – суықтық, жасырын қауіп, іштен улау сияқты ұғымдарды танытады. Мұнда қайғы жыланға теңеліп, адамның жан дүниесін баяу улайтын кесел ретінде көрсетілген. Халық осылайша жігер мен торығуды өте әсерлі қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамға қиын кезде мойымауды ескертеді. Мысалы, емтиханнан сәтсіз шыққан оқушы түңіліп кетпей, қайта дайындалса, қайраты қырандай көтеріліп, ал қайғының жыландай улауына жол бермейді.