Қайқы сақалдың ашуы,
Қабанша жармай қайтпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашуын іште сақтай алмайтын, мінезі қатты, ызасына ерік беретін адам туралы айтады. Тура мағынасында «қайқы сақал» — жасы келген, сақалы қайқиған кісі болса, «қабанша жармай қайтпайды» — қабан сияқты бірден бас салмай, ашуын тарқатпай тынбайды деген бейнелі сөз. Астарлы мағынасы: ашуға берілген адам сабыр сақтамай, біреуге шүйлігуді, дау шығаруды тез таңдайды. Халық мұнда ашудың адамды ақылдан адастыратынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Қайқы сақал» образы — өмір көрген, бірақ мінезін тежей алмаған кісіні білдіреді. Ал «қабан» — долылықтың, қиқарлықтың, бас бермейтін қайсар емес, тентек мінездің символы. «Жармай қайтпайды» тіркесі адамның іштегі ызасын сыртқа шығармайынша тынышталмайтынын көрсетеді. Яғни мақалда адам мінезі жануардың қимылымен салыстырылып, ашудың қауіптілігі әсерлі түрде берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді мінезі шәлкес, ұрысқақ адамға қатысты қолдануға болады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер болмашы нәрсеге бірден дау шығарып, бәрінің мазасын алса, әріптестері осы мақалмен оның ашуға тез берілетінін ескертуі мүмкін. Мұндайда мақал сабырдың қадірін, ашуды тежей білудің маңызын ұқтырады.
Qabansha jarmaı qaıtpaıdy.