Қазан түбінде шеміршек қалды деп дәметеді,

Негізгі мағынасы

Бұл мақал адамның орынсыз үміттеніп, болмайтын нәрсеге дәметуін әжуалайды. Қазанның түбінде қалған шеміршек — тойымсыз адамға тым мардымсыз, қалдық қана. Соған қарамастан, біреу соны күтіп, пайда табамын деп ойласа, ол оның қанағатсыздығын әрі жеңіл ойлайтынын білдіреді. Астарлы мағынасы: азғантай олжаға, қалдыққа, дәмсіз пайдаға қызыққан адам үлкен істің берекесін көрмейді.

Образдар мен теңеулер

«Қазан түбі» — үй ішіндегі ас пісірілгеннен кейін қалған ең соңғы орын, яғни сарқыттың, қалдықтың белгісі. «Шеміршек» — еттің ең жұғымсыз, құны төмен бөлігі. Осы екі образ арқылы халық мардымсыз нәрсеге қызығу мен ашкөздікті әдемі мысқылмен көрсеткен. Мақалдың тілі қысқа болғанымен, ойы терең: адам шын пайда мен қадірді ажырата білуі керек.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақал біреудің сенімсіз, ұсақ пайдаға бола әуреленуін сипаттағанда қолданылады. Мысалы, жұмыста маңызды жобадан нақты нәтиже шықпайтыны белгілі болса да, бір адам тек соңында қалатын аздаған сыйақыны ойлап, бәріне араласа береді. Сонда «қазан түбінде шеміршек қалды деп дәметеді» деп айтуға болады. Бұл сөз қанағатсыздық пен орынсыз үміттен сақтандырады.