Сараң соқырдың өз бидайын
өзіне қуырып береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы сараңдық пен көрсеқызарлықтың түбі өзіне зиян екенін меңзейді. Тура мағынасында — соқыр адам өз бидайын өзіне қуырып береді, яғни барын өз пайдасына ғана жаратады. Астарлы мағынасы — дүние-мүлкін ішіне тығып, ешкіммен бөліспейтін, пайдасын ғана ойлайтын кісі ақырында соның құрсауында қалады. Сараңдық адамды кеңпейілділіктен алыстатып, мінезін тарылтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «соқыр» сөзі нақты көздің көрмеуін ғана емес, рухани тарлықты, пайданы ғана шолатын күйді де аңғартады. «Бидай» — мал-мүлік, ырыс, несібе белгісі. Ал «қуырып беру» — барын өзіне ғана ұстап, айналасына жолатпау, бөліспеу деген ишара. Халық осылайша сараң адамның дүниесі көбеймей, керісінше жан дүниесі жұтаңдайтынын бейнелеп көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам жұмыстағы табысын не мүмкіндігін өзгемен бөліспей, үнемі тек өз пайдасын ойласа, ұжымда беделі төмендеп, сенімнен айырылады. Сондықтан мақал адамды жомарттыққа, ортақ игілікке үлес қосуға шақырады.
ózine qýyryp beredi.