Саудагер алдымен досын алдайды,
Өзгелерін сосын алдайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал саудадағы адалдықтың әлсіреуін сынайды. Тура мағынасында, саудагер ең алдымен өзіне жақын, сенім артқан досын алдайды деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — пайдакүнем адам сенімді де, бөтенді де алдаудан тайынбайды; яғни, оның мінезінде ар мен ұяттан гөрі пайда үстем тұрады. Мақал адамға алдымен жақын ортада адал болу керек екенін ескертеді, өйткені сенімді бұзу — ең ауыр мінездің бірі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «саудагер» сөзі тек кәсіп иесін емес, пайда үшін бәріне бара алатын адам бейнесін білдіреді. «Досын» деуі — сенім, жақындық, сырластық ұғымын күшейтеді. Досты алдау — ең бірінші соққыны өз үйіріңе беру дегенді аңғартады. Ал «өзгелерін сосын алдайды» деген жол адам бойындағы алдаудың әдетке айналып, біреумен шектелмейтінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгін де сенімді ақтамаған, уәдесінде тұрмайтын адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, танысынан қарыз алып, қайтарамын деп жүріп, кейін хабарсыз кететін адам туралы осы мақал еске түседі. Ол сенім бар жерде де алдауға дайын екенін көрсетеді.
Ózgelerin sosyn aldaıdy.