Сәлдесіне шоқ түскен молдадай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: молданың сәлдесіне шоқ түсіп, от тиіп күйіп қалғандай күйді бейнелейді. Астарлы мағынасы: бір нәрсеге ебін таппай, абдырап қалу, ыңғайсыз күйге түсу, ұятты немесе мазасыз жағдайға тап болу. Халық мұны көбіне сасқан, не істерін білмей дел-сал болған адамға қатысты айтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сәлде» — молданың діндарлығын, абыройлы кейпін танытатын белгі. Ал «шоқ түсу» — күтпеген жерден болған күйзеліс, ыңғайсыздық, шұғыл дүрлігіс. Яғни сырттай байыпты көрінген адамның ішкі сабырсыз күйге түсуі бейнеленеді. Бұл теңеу қазақтың мысқыл аралас тапқыр сөзінің үлгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір жағдайға дайын болмай, тосылып қалған адамға қолданылады. Мысалы, жиналыста өзіне қойылған сұраққа жауап бере алмай, беті бүлк етпей абдырап қалған қызметкерге осы мақал айтылуы мүмкін. Мұндайда сөз адамның сасқанын әрі қысылғанын дәл суреттейді.