Құлды мақтайын десең алысқа сат.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — құлды асыра мақтай бастасаң, оның құнын көтеріп, алысқа сатып жіберуге болады деген ой. Астарлы мағынасы — бір нәрсені не адамды орынсыз көтермелеп, шамадан тыс дәріптеу оның шынайы бағасын бұрмалап жібереді. Яғни, артық мақтау кейде пайдадан гөрі зиян әкеледі. Халық бұл сөз арқылы сөздің де, бағалаудың да өлшемі болу керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «құл» сөзі төмен бағаланған, бағасы арзан зат не адам бейнесінде қолданылған. «Мақтау» — бағаны өсіретін күш, ал «алысқа сат» дегені — сол асыра бағалаудың салдары. Мұнда саудадағы мысал арқылы өмірдегі шындық берілген: көп мақталған нәрсе сырт көзге құнды көрінгенімен, оның шынайы сапасы әрдайым соған сай бола бермейді. Бұл образдар адамды байыппен сөйлеуге, әділ бағалауға үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіре мақтау мен жарнамаға, орынсыз мадаққа қатысты айтылады. Мысалы, біреуді тек таныстық үшін шектен тыс мақтасаң, басқалар оған шынайы баға бермей қалуы мүмкін. Немесе сапасы орташа тауарды жарнамамен тым көтеріп жіберу — осы мақалдың қазіргі көрінісі. Сондықтан адам да, сөз де, тауар да әділ өлшеммен бағалануы керек.