Құлаққа ұрған танадай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Құлаққа ұрған танадай деген тіркес мүлде қозғалыссыз, селт етпей тұрған күйді білдіреді. Тура мағынасында танаға құлақтан ұрса, ол есеңгіреп, біразға дейін қимылсыз қалуы мүмкін. Ал астарлы мағынада бұл сөз адамның тым жуас, момын, мең-зең, не мүлде үнсіз әрі дәрменсіз қалпын сипаттайды. Кейде ел-жұрттың бір іске үн қоспай, қатып қалғандай көрінетін жағдайына да айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы басты образ — тана. Тана жас мал болғандықтан, әсерленгіш әрі әлсіздеу бейнеде көрінеді. «Құлаққа ұрған» деген сөз оның есеңгіреп, есі шыққандай күйін көз алдымызға әкеледі. Сондықтан тіркес біреудің абыржып, не айтарын білмей, тапжылмай қалған сәтін дәл суреттейді. Халық тілі бұл арқылы қозғалыссыздықты ғана емес, ішкі әлсіздік пен дәрменсіздікті де аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал көбіне адамның үнсіз отырып қалуын, не топ ішінде еш әрекет етпей, томаға-тұйық күйде болуын сипаттауға қолданылады. Мысалы, жиналыста бәрі пікір айтып отырғанда, бір адам ештеңе демей, сазарып отырса, «құлаққа ұрған танадай болып отыр» дейді. Бұл тіркес кейде сын мағынасында, кейде жай ғана бейнелі сипаттама ретінде айтылады.