Қолынан келген қонышынан басар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қолынан келетін ісіне ғана шамасы жететінін, ал одан асып кеткенде шектен шығып, өзіне ауыртпалық түсіретінін білдіреді. Тура мағынасында «қонышынан басу» — етіктің шеңберінен асып кету, яғни өлшемді білмеу деген ойды аңғартады. Астарлы мағынасы — адам өз мүмкіндігін, қаржысын, білімін, күш-қуатын есептемей әрекет етсе, опық жеуі мүмкін. Сондықтан әр ісіне өлшеммен қарап, шамасын білу керек деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қолынан келген» сөзі — адамның қабілеті мен мүмкіндігі. Ал «қонышынан басу» — шектен шығу, өз орнынан аспау деген бейнелі тіркес. Қазақ тілінде қоныш — етіктің жоғары бөлігі, сол арқылы «өз өлшемінен асып кету» әдемі образбен берілген. Бұл теңеу мақалдың ойлы, әрі өткір шығуына көмектеседі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адам қарыз алып, көтере алмайтын несие рәсімдегенде немесе шамасы жетпейтін іске кіріскенде қолдануға болады. Мысалы, біреу табысы аз болса да қымбат көлік алып, кейін төлемін өтей алмай қиналса, оған осы мақал орынды айтылады. Яғни, әркім өз мүмкіндігін дұрыс бағалап, асыра сілтемей әрекет етуі керек.