Қойды шартық бүлдіреді,
Елді қортық бүлдіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қойды шартық бүлдіреді, елді қортық бүлдіреді деген мақалдың тура мағынасы — қой отарында шартық, яғни әлсіз, кеселі бар мал болса, ол бүкіл отардың күйін бұзуы мүмкін. Астарлы мағынасы — бір ортада әлсіз мінезді, сенімсіз, ірі іске жарамайтын, берекені кетіретін адам болса, ол тұтас елге, ұжымға, ортаға зиян тигізеді. Бұл сөз адамды жауапкершілікке, елдік іске жарайтын мінезге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» — елдің, қауымның бейнесі. «Шартық» — кемдігі бар, әлсіз, істе тиянағы жоқ нәрсені меңзейді. Ал «қортық» — бойы да, ойы да толық жетілмеген, пиғылы тар, ісі әлсіз адамға ишара. Халық мал шаруашылығындағы нақты көріністі алып, оны адам мен қоғам өміріне теңеген. Осы арқылы жеке бір әлсіздік бүкіл жүйеге әсер ететінін ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал ұжымдық жұмыста, отбасыда, тіпті сынып пен мекемеде де өзекті. Егер бір адам жауапсыздық танытып, ортақ іске салғырт қараса, қалғандардың еңбегі зая кетуі мүмкін. Мысалы, командада бір қызметкер тапсырманы уақытында орындамаса, бүкіл жоба кешігеді. Сондықтан бұл мақал әр адамның ісіне ұқыпты, әділ әрі тиянақты болуын ескертеді.
Eldi qortyq búldiredi.